بازداشت مظنون اصلی “کشتار تضامن” در سوریه پس از سالها
امجد یوسف، مظنون به ارتکاب کشتار تضامن
بازداشت امجد یوسف، از متهمان اصلی “کشتار تضامن”، امید به اجرای عدالت در سوریه را زنده کرده است. دیدهبان حقوق بشر سوریه این اقدام را مهم میداند، اما بر محاکمه همه عاملان تأکید دارد.
طبق اعلام وزارت کشور سوریه، امجد یوسف، مقام پیشین رژیم بشار اسد و مظنون اصلی هدایت “کشتار تضامن”، یکی از هولناکترین قتلعامهای غیرنظامیان در این کشور، توسط نیروهای امنیتی دستگیر شده است.
انس خطاب، وزیر کشور دولت موقت سوریه، دیروز جمعه ۲۴ آوریل (۴ اردیبهشت) در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که امجد یوسف در منطقه “سهل الغاب”، در فاصله حدود ۵۰ کیلومتری شهر حماه، دستگیر شده و “پس از یک عملیات امنیتی دقیق” به بازداشتگاه منتقل شده است.
تصاویر منتشرشده از سوی این وزارتخانه، امجد یوسف ۴۰ ساله را با لباس زندان نشان میدهد. همچنین ویدیوهایی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که این افسر پیشین اطلاعات نظامی سوریه را در حالی که صورتش خونآلود است، در داخل یک خودرو نشان میدهد. در این تصاویر، افراد یونیفورمپوش به او ناسزا میگویند و به او سیلی میزنند.
در تصاویری که به نظر میرسد از زمان یورش به محل گرفته شده و در صفحات محلی شبکههای اجتماعی منتشر شده، نیروهای امنیتی با فریاد “الله اکبر” به خانهای در یک منطقه روستایی هجوم میبرند، امجد یوسف را محاصره میکنند و او را به زور به سوی یک خودروی امنیتی میبرند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
یک منبع امنیتی به رویترز گفته است که امجد یوسف از زمان سرنگونی اسد در پایان سال ۲۰۲۴ در منطقه “سهل الغاب” مخفی شده بوده است.
او یکی از برجستهترین مظنونان قتلعام موسوم به “کشتار تضامن” است، قتلعامی که در آن در سال ۲۰۱۳ حدود ۲۸۸ غیرنظامی، از جمله ۱۲ کودک، در محلهای به همین نام در جنوب دمشق به قتل رسیدند.
این کشتار در مجموعهای از ویدیوها ثبت شده که توسط خود عاملان گرفته شده و سپس به پژوهشگران در اروپا درز کرده بود. مجله آمریکایی “نیولاینز” و روزنامه بریتانیایی “گاردین” بیشترین سهم را در افشای جزئیات این فاجعه و مخابره آن به دنیا داشتند.
فاجعه “تضامن”
بیش از ۲۴ ویدیو نشان میدهد که نیروهای امنیتی سوریه و شبهنظامیان طرفدار دولت در دوران حکمرانی بشار اسد، گروههایی از غیرنظامیان چشمبسته را به لبه یک گور دستهجمعی میبرند، آنها را مجبور به ورود به آن میکنند و سپس آنها را به ضرب گلوله میکشند. اجساد قربانیان این حادثه سوزانده و با بولدوزر دفن میشود. همه اینها با جزئیات توسط خود عاملان ثبت شده است.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
این جنایت هولناک تصویری کمسابقه از رفتار خشونتبار نیروهای اسد با غیرنظامیان در مناطق مورد مناقشه در سوریه ارائه داد و از نظر نحوه انتشار نیز، بسیار استثنایی بود.
به گزارش گاردین، افشاگر این ویدیوها، پس از یافتنشان در یک لپتاپ دولتی، آنها را مخفیانه به فعالانی در پاریس منتقل کرده و آنها نیز این ویدیوها را به انصار شحود و اوغور امید اونگور، دو پژوهشگر مؤسسه مطالعات جنگ، هولوکاست و نسلکشی در دانشگاه آمستردام، ارسال کردند.
شحود و اونگور طی دو سال بعد تلاش کردند محل دقیق کشتار، هویت قربانیان و همچنین عاملان آن، از جمله رهبر احتمالی این عملیات، مردی جوان با زخمی مشخص روی ابروی چپ، را شناسایی کنند؛ کسی که او را “مرد سایه” نامیدند.
شحود در نهایت صفحهای در فیسبوک پیدا کرد که تصویر پروفایل آن شباهت زیادی به این فرد داشت و متعلق به یک مقام اطلاعاتی سوری به نام امجد یوسف بود. شحود خود را پژوهشگری طرفدار اسد در اروپا جا زد و در طول یک سال، مصاحبههایی با یوسف انجام داد که مخفیانه ضبط شدند.
پس از آنکه گاردین این کشتار را افشا کرد و بخشهایی از مصاحبههای مخفی شحود را در قالب یک پادکست دو قسمتی منتشر کرد، وزارت خارجه آمریکا و اتحادیه اروپا علیه امجد یوسف تحریمهایی وضع کردند و فرانسه اعلام کرد که تحقیقاتی درباره جنایات جنگی آغاز میکند.
“تضامن” از سوگ تا جشن
خبر دستگیری امجد یوسف در محله تضامن با شادی گستردهای همراه شد و پس از نماز جمعه، جشنهایی در آنجا برگزار شد.
ساکنان این محله گفتهاند که این جنایات دستکم تا سال ۲۰۱۵ ادامه داشته و شمار واقعی قربانیان احتمالاً از هزار نفر فراتر رفته است؛ بسیاری از آنها در گورهای دستهجمعی اطراف این منطقه دفن شدهاند.
“تضامن” اینک به نمادی از جنایت علیه غیرنظامیان سوری تبدیل شده است. پس از سقوط بشار اسد، رسانهها، گروههای حقوق بشری و مردم از سراسر سوریه به این منطقه رفتند تا محل دفن قربانیان را بیابند و با شاهدان گفتوگو کنند.
محل نمایشدادهشده در ویدیوهای افشاشده در گوگلمپ با عنوان “محل کشتار تضامن” مشخص شده و ساکنان این محله از آن به عنوان “گودال امجد یوسف” یاد میکنند.
ویدیوهایی که دیروز جمعه از “تضامن” در اینترنت منتشر شد، تجمع مردم در کنار “گودال” را نشان میدهد؛ جایی که گور دستهجمعی با حلقهای از بلوکهای سیمانی مشخص شده است.
در برخی ویدیوها، صدها نفر دیده میشوند که در محلهای که بخشهایی از آن هنوز ویران است، راهپیمایی میکنند، شیرینی پخش میکنند، پرچمهای سوریه را تکان داده و شعار میدهند.
بازداشت یوسف برای دولت سوریه به رهبری احمد شرع، که ۱۸ ماه پیش با وعده پاسخگو کردن مقامهای دوران اسد به قدرت رسید، دستاوردی نمادین مهم به شمار میرود.
با این حال، روند پاسخگویی به جنایات یکدست نبوده است. برخی چهرههای قدرتمند دوران اسد با دولت جدید توافقهایی کردهاند تا اطلاعات بدهند، سلاحها یا گروگانها را تحویل دهند یا توافقهای صلح امضا کنند؛ توافقهایی که ظاهراً در ازای مصونیت از پیگرد قضایی صورت گرفته است.
از جمله این افراد فادی صقر، فرمانده پیشین نیروهای موسوم به “دفاع ملی” است؛ یک شبهنظامی طرفدار اسد که ظاهراً در کشتار غیرنظامیان در تضامن نقش داشته است. صقر هرگونه دخالت در این کشتار را رد کرده و گفته است که پس از این رویداد به این سمت منصوب شده است.
خواست محاکمه علنی امجد یوسف
سازمان دیدهبان حقوق بشر سوریه از بازداشت امجد یوسف استقبال کرده و تأکید کرده است که بدون پاسخگو کردن همه جنایتکاران جنگی، عدالت محقق نمیشود.
دیدهبان حقوق بشر سوریه تأکید کرده است که جنایات مستندی که امجد یوسف متهم به ارتکاب آنهاست، بهویژه اعدام بیرحمانه ۴۱ غیرنظامی، مصداق جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت است که مشمول مرور زمان نمیشود.
این نهاد مستقر در لندن، بر ضرورت محاکمه عادلانه و علنی یوسف و تمامی دیگر افراد دخیل در چنین جنایاتی، تأکید کرده است.
دیدهبان همچنین خواستار آن است که از این بازداشت برای روشن شدن سرنوشت بازداشتشدگان و مفقودان و نیز شناسایی محل گورهای دستهجمعی استفاده شود. این نهاد تأکید کرده است که روند پاسخگویی باید تمامی عاملان جنایات جنگی و نقضهای جدی حقوق مردم سوریه را، صرفنظر از جایگاه یا وابستگی آنها، دربر بگیرد.
درگیر شدن برخی دیگر از متهمان جنایت جنگی
انصار شحود، ضمن ابراز خوشحالی برای خانوادههای قربانیان، به گاردین گفته است هنوز مشخص نیست که روند محاکمه امجد یوسف چگونه پیش خواهد رفت و آیا روایت شفافی از آنچه او خواهد گفت ارائه خواهد شد یا نه.
این پژوهشگر نسلکشی افزود که محاکمه یوسف ممکن است افراد بیشتری، از جمله کسانی مانند فادی صقر که با دولت جدید به توافق رسیدهاند، را درگیر کند.
شحود تأکید کرده است که هرچند یوسف شناختهشدهترین عامل “کشتار تضامن” است، اما نیروهای دفاع ملی و بسیاری دیگر نیز در این کشتار نقش داشتهاند و بدون محاکمهای عادلانه و شفاف، بعید است عدالت اجرا شود.
پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، شایعاتی درباره محل اختفای امجد یوسف برای سالها مطرح بود، از جمله گزارشهایی مبنی بر اینکه او به لبنان یا اروپا گریخته و حتی با جراحی پلاستیک ظاهر خود را تغییر داده است.
نیروهای امنیتی سوریه سرانجام او را، در حالی که ظاهرش شباهت زیادی به چهرهاش در سال ۲۰۲۲ داشت، در فاصله حدود ۲۰۰ کیلومتری “تضامن” دستگیر کردند؛ با همان زخم روی ابروی چپ، اما مسنتر، هراسان و زخمی، در بازداشت دولتی جدید که از سوی نیروهای شورشی سابق هدایت میشود.