اسیران جنگی اردوگاه دبس؛ ۱۰۰ قهرمان جاودانه فروغ جاویدان ـ بخش نخست: ۲۰ زندگی‌نامه
اسیران جنگی اردوگاه دبس
بخش نخست ـ بیست زندگی‌نامه بازنویسی‌شده
شهرام بهزادی
پرونده 1 ـ محمد آقاجان‌پور
محمد آقاجان پور، متولد ۱۳۴۵ عمارلو- لوشان- قزوین، ابتدایی، ۶ آذر ۱۳۶۶ به اسارت درآمد.
محمد آقاجان‌پور، زاده عمارلو در ناحیه لوشان، در نوشته‌ای که در یادنامه از او نقل شده، درباره پیوستن خود به ارتش آزادی‌بخش سخن گفته است. فهرست مادر تاریخ اسارت او را ۶ آذر ۱۳۶۶ ثبت می‌کند، حال آنکه در روایت شخصی درج‌شده در یادنامه تاریخ ۷ آذر آمده است. این اختلاف در ضبط تاریخ حفظ می‌شود. به روایت یادنامه، او در عملیات فروغ جاویدان شرکت کرد و در گردنه حسن‌آباد به خاک سپرده شد.
آنچه در این پرونده اهمیت دارد، تنها تاریخ اسارت یا حضور در یک عملیات نیست؛ نوشته به‌جامانده از محمد آقاجان‌پور امکان می‌دهد تصمیم او را از زبان خودش دنبال کنیم. در روایت او، پیوستن به ارتش آزادی‌بخش اقدامی است که برای آن دلیل سیاسی و شخصی بیان کرده است. بنابراین در بازخوانی زندگی او، میان آنچه خودش گفته و آنچه یادنامه درباره سرنوشتش گزارش کرده، تمایز گذاشته می‌شود.
اختلاف یک‌روزه در تاریخ اسارت نیز نباید با انتخاب خاموش یکی از دو تاریخ از میان برود. این اختلاف کوچک، نشانه ضرورت دقت در ثبت سرگذشت انسان‌هایی است که اکنون امکان پرسش دوباره از آنان وجود ندارد. محل خاک‌سپاری گزارش‌شده، گردنه حسن‌آباد، بخش دیگری از روایت یادنامه است؛ نه نتیجه حدس درباره محل و چگونگی مرگ.
پرونده 2 ـ اصغر آقارضایی چیمه
اصغر آقارضایی چیمه، متولد ۱۳۴۷، تهران، راهنمایی، ۲۹خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ به اسارت درآمد.
اصغر آقارضایی چیمه در تهران به دنیا آمد و هنگام خدمت سربازی به منطقه مهران اعزام شده بود. یادنامه می‌نویسد که او برخلاف میل خود در جبهه حضور داشت. در عملیات چلچراغ خود را به نیروهای ارتش آزادی‌بخش تسلیم کرد و همراه با گروهی دیگر خواستار پیوستن به آنان شد. سپس در عملیات فروغ جاویدان شرکت کرد و جان باخت. در همان منبع محل خاک‌سپاری او کربلا ذکر شده است. صفحه یادنامه به‌جای عکس، نشان مشعل دارد.
زندگی اصغر آقارضایی چیمه از یک نقطه مهم قابل پیگیری است: خدمت سربازی‌ای که بنا بر یادنامه با خواست شخصی او همراه نبود. در جریان عملیات چلچراغ، وضعیت او تغییر کرد؛ از سربازی در جبهه به فردی بدل شد که خواهان پیوستن به نیروی مقابل بود. این تغییر مسیر، انتخابی است که خود یادنامه بر آن تأکید دارد و نباید در میان چند تاریخ کوتاه گم شود.
در ثبت سرگذشت او باید میان «تسلیم شدن» در جریان عملیات و «درخواست پیوستن» به ارتش آزادی‌بخش فرق گذاشت؛ یادنامه هر دو را بیان می‌کند. همچنین نبودن عکس شخصی، دلیلی برای جایگزینی تصویری ساختگی نیست. مشعل صفحه اصلی، همان نشانه‌ای است که منبع برای یاد او به کار برده است.
پرونده 3 ـ مجید آقاوش
مجید آقاوش، متولد ۱۳۳۳، ماکو، متوسطه، درجه‌دار ارتش، ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ به اسارت درآمد.
مجید آقاوش اهل ماکو و درجه‌دار ارتش بود. یادنامه از شرکت او در تظاهرات دوران انقلاب ضدسلطنتی سخن می‌گوید. به روایت همان منبع، او در سال ۱۳۶۴ خواهان ترک ارتش شد اما با درخواستش موافقت نشد. در عملیات چلچراغ، در ۲۹ خرداد ۱۳۶۷، به نیروهای ارتش آزادی‌بخش تسلیم شد و به آنان پیوست. سپس در عملیات فروغ جاویدان شرکت کرد و جان باخت. صفحه اصلی یادنامه تصویر مشعل دارد و عکس چهره‌ای برای او در آن چاپ نشده است.
مجید آقاوش برخلاف بسیاری از افراد این مجموعه، پیش از اسارت نیز سابقه‌ای مشخص در روایت یادنامه دارد: مشارکت در تظاهرات دوران انقلاب ضدسلطنتی و سپس تلاش برای ترک ارتش در سال ۱۳۶۴. این دو رخداد، زمینه تصمیم بعدی او را روشن‌تر می‌کنند؛ بدون آنکه بتوان از آنها جزئیاتی را نتیجه گرفت که سند ثبت نکرده است.
در پرونده او باید مسیر زمانی حفظ شود: اعتراض و فعالیت سیاسی در دوره پیشین، درخواست خروج از ارتش، حضور در عملیات چلچراغ و سپس پیوستن به ارتش آزادی‌بخش. به این ترتیب، تصمیم او به یک اتفاق ناگهانی و بی‌پیشینه تقلیل پیدا نمی‌کند. یادنامه تصویری از چهره او ندارد و در صفحه مربوط به او از مشعل استفاده کرده است.
پرونده 4 ـ محمد آقایی
محمد آقایی، متولد ۱۳۴۷، دره‌شهر- ایلام، راهنمایی، زمان اسارت نامشخص.
محمد آقایی، زاده دره‌شهر ایلام، در نوشته شخصی منتشرشده در یادنامه از مسیر آشنایی خود با ارتش آزادی‌بخش و تصمیم برای پیوستن به آن سخن گفته است. او از حضور در منطقه خسروی، آشنایی تدریجی با مناسبات مجاهدین و گفت‌وگو با همرزمان یاد می‌کند. در این روایت، انتخاب و مسئولیت‌پذیری جایگاه محوری دارد. یادنامه شرکت او در عملیات فروغ جاویدان و جان‌باختنش در جریان آن عملیات را ثبت کرده است. تاریخ دقیق اسارت او در فهرست مادر مشخص نشده است.
ویژگی برجسته پرونده محمد آقایی آن است که بخشی از مسیر تحول فکری و تصمیم‌گیری او در نوشته‌ای از زبان خودش ثبت شده است. او از آشنایی تدریجی با مناسبات، گفت‌وگو با دیگران و شکل‌گیری برداشت تازه‌ای درباره مجاهدین سخن می‌گوید. این توصیف با نسبت دادن هواداری یا عضویت پیشین به او تفاوت دارد و باید به همان صورتی که سند اجازه می‌دهد بازتاب یابد.
در این روایت، موضوع انتخاب آگاهانه و پذیرش پیامدهای آن اهمیت دارد. به همین دلیل، اگر متن را تنها به «اسیر شد، پیوست و جان باخت» کاهش دهیم، بخش اصلی آنچه از او باقی مانده حذف می‌شود. تاریخ دقیق اسارتش در فهرست مادر نیامده است؛ این جای خالی نباید با تاریخ دیگران پر شود.
پرونده 5 ـ شیرعلی ابونصری
شیرعلی ابونصری، متولد ۱۳۳۵، کازرون،متوسطه، پرستار ارتش، استواریکم، اول آذر ۱۳۶۶ در پیرانشهر به اسارت درآمد.
شیرعلی ابونصری از کازرون، پرستار ارتش و دارای درجه استواریکم بود. فهرست مادر اسارت او را در اول آذر ۱۳۶۶ در پیرانشهر ثبت کرده است. به روایت صفحه ۵۵ یادنامه، او پس از پیوستن به ارتش آزادی‌بخش، در شمار کسانی قرار گرفت که از جایگاه پیشین نظامی خود فاصله گرفتند. یادنامه به شرکت او در عملیات فروغ جاویدان و جان‌باختنش در آن نبرد اشاره می‌کند.
شیرعلی ابونصری پیش از پیوستن، پرستار ارتش و استواریکم بود. همین دو مشخصه، جایگاه او را در میان اسیران این مجموعه متمایز می‌کند: او نه صرفاً یک نام در فهرست سربازان، بلکه فردی با وظیفه درمانی و درجه نظامی مشخص بود. روایت زندگی‌اش باید این سابقه را حفظ کند، زیرا بخشی از هویت او پیش از تغییر مسیر است.
در فهرست مادر، زمان و محل اسارت او مشخص است: اول آذر ۱۳۶۶، پیرانشهر. این داده‌ها را می‌توان با روایت یادنامه کنار هم گذاشت، اما از آنها نباید انگیزه‌ها یا گفت‌وگوهایی را استنباط کرد که ثبت نشده‌اند. اهمیت پرونده او در پیوند میان پیشینه شغلی، اسارت و انتخاب بعدی اوست.
پرونده 6 ـ محمد احمدی
محمد احمدی، متولد ۱۳۴۴، اهر، راهنمایی، ۸ فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد.
محمد احمدی، زاده اهر، در عملیات آفتاب در هشتم فروردین ۱۳۶۷ به اسارت درآمد. شرح صفحه ۶۱ یادنامه، پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش را پس از این واقعه روایت می‌کند. در این متن از تصمیم او برای همراهی با این نیرو و حضور در عملیات فروغ جاویدان سخن رفته است. بر پایه همان روایت، احمدی در جریان این عملیات جان باخت.
محمد احمدی از اهر به جبهه جنگ رسیده بود و نام او در فهرست اسیران عملیات آفتاب ثبت شده است. هشتم فروردین ۱۳۶۷ برای سرگذشت او یک تاریخ محوری است، زیرا فهرست مادر آن را زمان اسارت معرفی می‌کند. پس از این واقعه، یادنامه از تصمیم او برای پیوستن به ارتش آزادی‌بخش سخن می‌گوید.
در بازنویسی این پرونده، اسارت و پیوستن نباید به صورت یک رویداد واحد نوشته شوند؛ میان آنها یک تصمیم انسانی قرار دارد. در عین حال، سند موجود در این مجموعه اجازه نمی‌دهد درباره گفت‌وگوهای خصوصی یا انگیزه‌هایی فراتر از متن یادنامه ادعایی مطرح شود. نام او با همان مشخصات و صفحه اصلی منبع حفظ شده است.
پرونده 7 ـ زبیر ازبر
زبیر ازبر، متولد ۱۳۴۷، پیرانشهر، ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ به اسارت درآمد.
زبیر ازبر اهل پیرانشهر بود. بر اساس فهرست مادر، در عملیات چلچراغ در ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ به اسارت درآمد. صفحه ۷۸ یادنامه از پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش پس از این رویداد و حضورش در عملیات فروغ جاویدان سخن می‌گوید. به روایت یادنامه، او در این عملیات جان باخت. در صفحه اصلی، به‌جای تصویر چهره، نشان مشعل چاپ شده است.
زبیر ازبر اهل پیرانشهر بود؛ شهری که در روایت جنگ ایران و عراق بارها در متن عملیات‌های مرزی ظاهر می‌شود. اما زندگی او را نباید به جغرافیای جنگ تقلیل داد. آنچه درباره او در این پرونده قابل ثبت است، تاریخ اسارت در چلچراغ، پیوستن پس از آن و حضور در فروغ جاویدان است.
صفحه یادنامه به جای چهره او، مشعل را نشان می‌دهد. این نبودِ تصویر خود بخشی از وضعیت اسنادی پرونده است. هدف از آوردن صفحه کامل یادنامه آن است که خواننده بتواند میان متن بازنویسی‌شده و منبع اصلی رابطه‌ای مستقیم برقرار کند، بی‌آنکه تصویری نادرست به زبیر ازبر نسبت داده شود.
پرونده 8 ـ بهروز اسدی
بهروز اسدی، متولد ۱۳۴۵، تهران، دیپلم، ۸ فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد.
بهروز اسدی، زاده تهران، دیپلم داشت و در هشتم فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد. در صفحه ۸۷ یادنامه، از پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش پس از اسارت و شرکتش در فروغ جاویدان یاد شده است. متن یادنامه از حضور او در نبرد و جان‌باختنش سخن می‌گوید. عکس چهره او در همان صفحه موجود است.
بهروز اسدی در تهران به دنیا آمد و تحصیلاتش تا دیپلم ادامه یافت. او از کسانی است که فهرست مادر، اسارتشان را در عملیات آفتاب ثبت کرده است. در روایت زندگی او، این تاریخ آغاز مرحله‌ای است که به پیوستن به ارتش آزادی‌بخش و سپس حضور در فروغ جاویدان انجامید.
عکس بهروز اسدی در یادنامه موجود است و همین تصویر، در کنار متن صفحه، به پرونده هویت مشخص می‌دهد. در نگارش کتابی، تفاوت میان آنچه از زندگی پیش از اسارت می‌دانیم و آنچه یادنامه درباره دوره پس از اسارت روایت می‌کند باید آشکار بماند. نبود اطلاعات بیشتر درباره خانواده یا زندگی خصوصی را نمی‌توان با روایت‌پردازی پر کرد.
پرونده 9 ـ سیاوش اسماعیلی
سیاوش اسماعیلی، متولد ۱۳۴۴، اصفهان، فوق دیپلم برق، ۸ فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد.
سیاوش اسماعیلی اهل اصفهان و دارای مدرک فوق‌دیپلم برق بود. فهرست مادر تاریخ اسارت او را هشتم فروردین ۱۳۶۷، در عملیات آفتاب، ثبت می‌کند. صفحه ۹۷ یادنامه شرح می‌دهد که او پس از این رویداد به ارتش آزادی‌بخش پیوست. در متن یادنامه از مشارکت او در عملیات فروغ جاویدان و جان‌باختنش سخن رفته است. عکس اصلی او در بالای صفحه چاپ شده است.
سیاوش اسماعیلی با تحصیلات فوق‌دیپلم برق در میان این گروه شناخته می‌شود. این جزئیات آموزشی مهم است، زیرا خواننده را از تصور یکسان بودن پیشینه همه اسیران دور می‌کند. فهرست مادر، اسارت او را در عملیات آفتاب ثبت کرده و یادنامه مسیر بعدی او را تا فروغ جاویدان دنبال می‌کند.
در زندگی‌نامه سیاوش، باید هویت پیش از جنگ و تصمیم پس از اسارت را در کنار هم دید، نه اینکه یکی را جای دیگری نشاند. عکس اصلی او در صفحه یادنامه حفظ شده است. هر نقل‌قول احتمالی نیز تنها زمانی به متن افزوده می‌شود که عبارت دقیق آن از سند خوانده و مقابله شده باشد؛ هیچ جمله‌ای صرفاً برای اثرگذاری ادبی به او نسبت داده نمی‌شود.
پرونده 10 ـ محمود افزا
محمود افزا، متولد ۱۳۴۷، بوکان، متوسطه، ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ به اسارت درآمد.
محمود افزا در بوکان متولد شد و تحصیلات متوسطه داشت. بر پایه فهرست مادر، در ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ به اسارت درآمد. صفحه ۱۱۱ یادنامه پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش و حضورش در عملیات فروغ جاویدان را روایت می‌کند. در این منبع، از کشته‌شدن او در همان عملیات یاد شده است. صفحه اصلی به‌جای عکس چهره، تصویر نمادین مشعل دارد.
محمود افزا از بوکان بود و تحصیلات متوسطه داشت. زمان اسارت او با عملیات چلچراغ پیوند خورده است. در پرونده او، مانند چند تن دیگر، سند از پیوستن پس از اسارت و سپس حضور در فروغ جاویدان سخن می‌گوید. با این حال، هر فرد را باید مستقل از شباهت مسیر عمومی‌اش با دیگران شناخت.
در صفحه یادنامه، تصویر مشعل جای عکس شخصی را گرفته است. حفظ این نشانه به معنای احترام به محدودیت واقعی اسناد است. در کنار آن، نام، زادگاه و تاریخ ثبت‌شده باید دقیق باقی بماند. زندگی محمود افزا نباید با عبارت‌های قالبی و تکراری چنان نوشته شود که تمایز او از دیگر اسیران از میان برود.
پرونده 11 ـ رضا افسری
رضا افسری، متولد ۱۳۴۴، کلات نادری- مشهد، دپیلم، ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ به اسارت درآمد.
رضا افسری اهل کلات نادری در ناحیه مشهد و دارای دیپلم بود. فهرست مادر، تاریخ اسارت او را ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ ثبت کرده است. در صفحه ۱۱۳ یادنامه، از آشنایی او با مجاهدین و پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش سخن گفته شده است. یادنامه شرکت او در عملیات فروغ جاویدان و جان‌باختنش را ثبت می‌کند. تصویر این صفحه نماد مشعل است.
رضا افسری اهل کلات نادری بود و در یادنامه از آشنایی او با مجاهدین سخن گفته شده است. «آشنایی» یک توصیف مشخص است و نباید آن را بدون سند به هواداری یا عضویت تبدیل کرد. همین تمایز کوچک برای امانت‌داری تاریخی تعیین‌کننده است.
پس از ثبت اسارت او در عملیات چلچراغ، یادنامه از پیوستن به ارتش آزادی‌بخش و حضور در فروغ جاویدان یاد می‌کند. برای بازسازی این مسیر، داده‌های صریح منبع کافی است؛ نیازی نیست گذشته‌ای سیاسی برای او ساخته شود. در صفحه اصلی نیز مشعل دیده می‌شود و نه عکس چهره.
پرونده 12 ـ محمد اکبرپور
محمد اکبرپور، متولد ۱۳۴۷، آستانه اشرفیه، راهنمایی، آرایشگر، ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ به اسارت درآمد.
محمد اکبرپور در آستانه اشرفیه متولد شد و پیش از سربازی آرایشگر بود. بر اساس فهرست مادر، در عملیات چلچراغ در ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ به اسارت درآمد. صفحه ۱۳۰ یادنامه مسیر پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش را پس از اسارت بازگو می‌کند. متن همان صفحه از حضورش در عملیات فروغ جاویدان و جان‌باختنش در نبرد حکایت دارد. تصویر چهره او در یادنامه موجود نیست و به‌جای آن مشعل آمده است.
محمد اکبرپور پیش از دوره سربازی آرایشگر بود. این نکته شغلی که در صفحه یادنامه آمده، به زندگی او بُعدی فراتر از رخدادهای نظامی می‌دهد. او از آستانه اشرفیه به مسیری رسید که در فهرست مادر با اسارت در عملیات چلچراغ و در یادنامه با پیوستن به ارتش آزادی‌بخش ادامه پیدا می‌کند.
حفظ حرفه پیشین محمد اکبرپور مهم است، زیرا سرگذشت اسیران فقط از لحظه اسارت آغاز نشده بود. هر یک پیش از جنگ زندگی و کاری داشتند. درباره او، شغل آرایشگری مستند است؛ اما جزئیات کارگاه، خانواده یا گفت‌وگوهایش در دست نیست و نباید تخیل جای آن را بگیرد. صفحه یادنامه تصویر مشعل دارد.
پرونده 13 ـ قربانعلی اکبرزاده
قربانعلی اکبرزاده، متولد ۱۳۴۰، آمل، راهنمایی، آذر ۱۳۶۶ در عملیات پیرانشهر به اسارت درآمد.
قربانعلی اکبرزاده زاده آمل بود. در فهرست مادر، اسارت او در آذر ۱۳۶۶ و در عملیات پیرانشهر ثبت شده است. صفحه ۱۲۲ یادنامه او را از هواداران مجاهدین معرفی می‌کند؛ این عنوان باید دقیقاً در همین سطح حفظ شود و به عضویت سازمان تعبیر نشود. یادنامه به پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش، شرکت در عملیات فروغ جاویدان و جان‌باختنش اشاره می‌کند. تصویر چهره او در صفحه چاپ شده است.
قربانعلی اکبرزاده اهل آمل بود و در یادنامه با عنوان هوادار مجاهدین معرفی شده است. این عنوان، بخش مهمی از سابقه سیاسی ثبت‌شده اوست. در روایت زندگی‌اش باید این سابقه را از مرحله اسارت و پیوستن بعدی تفکیک کرد تا ترتیب رویدادها روشن بماند.
فهرست مادر اسارت او را در آذر ۱۳۶۶ و عملیات پیرانشهر ثبت می‌کند. سپس یادنامه از حضورش در ارتش آزادی‌بخش و عملیات فروغ جاویدان سخن می‌گوید. تصویر چهره او در منبع اصلی موجود است. آنچه این پرونده را از روایت‌های عمومی متمایز می‌کند، همین سابقه هواداری ثبت‌شده و ترتیب انتخاب‌های بعدی است.
پرونده 14 ـ مجتبی اکبرزاده
مجتبی اکبرزاده، متولد ۱۳۴۶، خوی، ابتدایی، ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ به اسارت درآمد.
مجتبی اکبرزاده، زاده خوی، تحصیلات ابتدایی داشت و در ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ در عملیات چلچراغ به اسارت درآمد. صفحه ۱۲۳ یادنامه پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش پس از اسارت را روایت می‌کند. به روایت همان صفحه، او در عملیات فروغ جاویدان شرکت کرد و جان باخت. عکس اصلی او در بالای صفحه یادنامه درج شده است.
مجتبی اکبرزاده از خوی بود و تحصیلات ابتدایی داشت. در فهرست مادر، تاریخ اسارت او ۲۹ خرداد ۱۳۶۷ و عملیات چلچراغ آمده است. این داده‌ها سرآغاز بخش مستند زندگی او در دوره جنگ‌اند، اما تمامی زندگی او نیستند.
یادنامه از پیوستن مجتبی به ارتش آزادی‌بخش و حضورش در فروغ جاویدان خبر می‌دهد. عکس چهره او در صفحه اصلی وجود دارد. در نوشتن این پرونده باید از تبدیل یک انتخاب فردی به جمله‌ای تکراری پرهیز کرد؛ در عین حال، بدون سند نمی‌توان از سخنان یا انگیزه‌های شخصی او نقل‌قول ساخت.
پرونده 15 ـ محمدرضا امامی
محمدرضا امامی، متولد ۱۳۴۴، مسجدسلیمان، دیپلم، ۸ فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد.
محمدرضا امامی اهل مسجدسلیمان و دارای دیپلم بود. در هشتم فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد. صفحه ۱۳۹ یادنامه حاوی نوشته‌هایی درباره انگیزه‌های او و مسیر پیوستن به ارتش آزادی‌بخش است. در آن صفحه، از حضور او در عملیات فروغ جاویدان و جان‌باختنش یاد شده است. تصویر چهره او نیز در متن اصلی وجود دارد.
محمدرضا امامی از مسجدسلیمان بود و دیپلم داشت. در هشتم فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد. صفحه یادنامه درباره انگیزه‌ها و مسیر پیوستن او مطالبی دارد؛ بنابراین زندگی او فقط با ثبت تاریخ‌ها به‌درستی معرفی نمی‌شود.
در بازنویسی، پیوستن به ارتش آزادی‌بخش به عنوان مرحله‌ای مستقل از اسارت و حضور در فروغ جاویدان دیده می‌شود. تصویر چهره او نیز در سند اصلی آمده است. برای نسبت دادن هر عبارت مستقیم به محمدرضا امامی، باید آن عبارت دقیقاً از صفحه خوانده شود؛ تا آن زمان روایت به داده‌های قابل اتکا محدود می‌ماند.
پرونده 16 ـ حسن امین‌عطایی
حسن امین‌عطایی، متولد ۱۳۴۵، رشت، ابتدایی، ۳ مهر ۱۳۶۶ در حمله به پایگاه لشکر ۲۳ نوهد به اسارت درآمد.
حسن امین‌عطایی در رشت به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی داشت. فهرست مادر، اسارت او را در سوم مهر ۱۳۶۶ و در جریان حمله به پایگاه لشکر ۲۳ نوهد ثبت می‌کند. صفحه ۱۳۳ یادنامه از آشنایی او با مجاهدین و سپس پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش سخن می‌گوید. به روایت این منبع، او در عملیات فروغ جاویدان شرکت کرد و جان باخت. تصویر چهره او در صفحه چاپ شده است.
حسن امین‌عطایی اهل رشت بود. برخلاف کسانی که در عملیات آفتاب یا چلچراغ اسیر شدند، فهرست مادر تاریخ اسارت او را سوم مهر ۱۳۶۶ و در جریان حمله به پایگاه لشکر ۲۳ نوهد ثبت کرده است. این تفاوت زمانی و عملیاتی، از نکات مهم زندگی اوست و باید در متن مستقل باقی بماند.
صفحه یادنامه از آشنایی او با مجاهدین و پیوستن بعدی به ارتش آزادی‌بخش سخن می‌گوید. «آشنایی» را نمی‌توان بی‌دلیل به رابطه تشکیلاتی تعبیر کرد. عکس او در صفحه اصلی موجود است. زندگی‌نامه باید با حفظ این مرزها، مسیر او را از رشت تا اسارت و سپس فروغ جاویدان بازگو کند.
پرونده 17 ـ عطا امینی
عطا امینی، متولد ۱۳۴۶، سپیدان فارس، ابتدایی، ۸ فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد.
عطا امینی اهل سپیدان فارس بود و تحصیلات ابتدایی داشت. فهرست مادر تاریخ اسارت او را هشتم فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب ثبت کرده است. صفحه ۱۳۵ یادنامه شرح می‌دهد که او پس از این رویداد به ارتش آزادی‌بخش پیوست. همان منبع شرکت او در عملیات فروغ جاویدان و جان‌باختنش را روایت می‌کند. عکس چهره او در یادنامه موجود است.
عطا امینی اهل سپیدان فارس بود و تحصیلات ابتدایی داشت. فهرست مادر اسارت او را در عملیات آفتاب ثبت کرده است. این مشخصات، بخش قابل اتکای زندگی پیش از پیوستن او را شکل می‌دهد؛ بخشی که نباید زیر عنوان کلی «اسیر جنگی» محو شود.
یادنامه پیوستن عطا امینی به ارتش آزادی‌بخش و شرکت او در فروغ جاویدان را روایت می‌کند. تصویر چهره او نیز در صفحه اصلی آمده است. بازنویسی این پرونده باید انتخاب او را در همان حدودی توضیح دهد که منبع ثبت کرده است، نه با افزودن گفت‌وگو یا وصیتی که از او در اختیار نداریم.
پرونده 18 ـ حاج‌محمد اوردنی
حاج‌محمد اوردنی، متولد ۱۳۴۰، قاسم‌آباد خاف- تربت حیدریه، اول آذر ۱۳۶۶ در عملیات پیرانشهر به اسارت درآمد.
حاج‌محمد اوردنی از قاسم‌آباد خاف در ناحیه تربت حیدریه بود. فهرست مادر، تاریخ اسارت او را اول آذر ۱۳۶۶ در عملیات پیرانشهر ثبت کرده است. صفحه ۱۵۳ یادنامه از پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش و شرکت در عملیات فروغ جاویدان سخن می‌گوید. به روایت همان صفحه، او در جریان نبرد جان باخت. در جایگاه عکس صفحه، قاب خالی دیده می‌شود؛ بنابراین تصویری به‌عنوان عکس او ساخته یا جایگزین نشده است.
حاج‌محمد اوردنی از قاسم‌آباد خاف، در ناحیه تربت حیدریه، بود. ذکر این زادگاه دقیق اهمیت دارد؛ زیرا در فهرست‌های کلی ممکن است نام منطقه بزرگ‌تر جای محل تولد را بگیرد. تاریخ اسارت او در فهرست مادر اول آذر ۱۳۶۶ و عملیات پیرانشهر است.
در صفحه یادنامه از پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش و حضور در فروغ جاویدان سخن رفته است. جای تصویر در صفحه اصلی خالی است؛ این واقعیت نباید با استفاده از عکس فردی دیگر پنهان شود. حفظ قاب خالی و متن سند، امانت‌دارانه‌تر از تکمیل ظاهری پرونده با تصویری نامعتبر است.
پرونده 19 ـ محرم اینارلو
محرم اینارلو، متولد ۱۳۴۷، مرند، راهنمایی، اول آذر ۱۳۶۶ در عملیات پیرانشهر به اسارت درآمد.
محرم اینارلو، زاده مرند، تحصیلات راهنمایی داشت. فهرست مادر، اسارت او را اول آذر ۱۳۶۶ در عملیات پیرانشهر ثبت کرده است. در صفحه ۱۶۰ یادنامه، نام او به صورت «محرم اینبارلو» چاپ شده است؛ اختلاف ضبط نام میان دو سند محفوظ می‌ماند. صفحه یادنامه از پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش و حضورش در عملیات فروغ جاویدان سخن می‌گوید و جان‌باختنش را ثبت کرده است. عکس چهره او نیز در همان صفحه آمده است.
محرم اینارلو اهل مرند بود و تحصیلات راهنمایی داشت. در فهرست مادر، تاریخ اسارت او اول آذر ۱۳۶۶ و عملیات پیرانشهر ثبت شده است. اما نام خانوادگی او در صفحه یادنامه به صورت «اینبارلو» آمده؛ اختلافی که در یک کار تاریخی نمی‌توان بی‌توضیح از کنار آن گذشت.
این دو ضبط باید تا روشن شدن صورت صحیح نام کنار یکدیگر ثبت شوند. یادنامه پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش و حضورش در فروغ جاویدان را روایت می‌کند. عکس چهره در صفحه اصلی موجود است. حفظ اختلاف سندی نشانه ضعف کتاب نیست؛ نشان می‌دهد نویسنده به جای یکسان‌سازی شتاب‌زده، منبع را همان‌گونه که هست ارائه می‌کند.
پرونده 20 ـ مجید بختیار
مجید بختیار، متولد ۱۳۴۴، تهران، متوسطه، ۸ فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد.
مجید بختیار در تهران به دنیا آمد و تحصیلات متوسطه داشت. بر اساس فهرست مادر، در هشتم فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب به اسارت درآمد. صفحه ۱۷۱ یادنامه پیوستن او به ارتش آزادی‌بخش پس از اسارت را روایت می‌کند. همان منبع از شرکت او در عملیات فروغ جاویدان و جان‌باختنش سخن گفته است. عکس چهره او در بالای صفحه درج شده است.
مجید بختیار اهل تهران بود و تحصیلات متوسطه داشت. در فهرست مادر، هشتم فروردین ۱۳۶۷ و عملیات آفتاب به عنوان تاریخ و موقعیت اسارت او آمده است. در یادنامه، مسیر زندگی او پس از این رویداد با پیوستن به ارتش آزادی‌بخش و شرکت در فروغ جاویدان ادامه پیدا می‌کند.
این پرونده بیستم، پایان یک دسته‌بندی الفبایی است، نه پایان روایت یک نسل از اسیران. عکس چهره مجید بختیار در صفحه اصلی وجود دارد و باید همراه نام و متن او بماند. در نگارش نهایی، هر ادعای بیشتر درباره گفته‌ها، وصیت یا انگیزه‌های فردی او نیازمند عبارت روشن و قابل استناد در همان صفحه است.