ابراهیم خدابنده؛ از اوین تا دادگاه ۱۰۴ نفر- روایتی مستند از تغییر مواضع(بریدن)، ارتباطات امنیتی و فعالیت‌های انجمن نجات – نویسنده: شهرام بهزادی
ابرهیم خدابنده از اوین تا دادگاه ۱۰۵ روایت بریدن تا مدیر عامل نجات رژیم
پیشگفتار
دو سرنوشت، یک حکومت
عبرت تاریخ؛ از مرگ ستار بهشتی تا فعالیت‌های ابراهیم خدابنده
دو سرنوشت در یک رژیم ابراهیم خدابنده وستار بهشتی چرا؟
آبان، ماهی است که در تاریخ معاصر ایران نامهای بسیاری را با خود حمل میکند؛ نام انسان‌هایی که در برابر سرکوب ایستادند، نام کسانی که در زندان‌ها جان باختند و نام کسانی که مسیر سیاسی‌شان به‌کلی تغییر کرد.
در چنین روزهایی، سیزدهمین سالگرد مرگ ستار بهشتی را پشت سر گذاشته‌ایم.
ستار بهشتی، کارگر و وبلاگ‌نویسی منتقد، در آبان ۱۳۹۱ بازداشت شد. چند روز بعد، خبر مرگ او در بازداشت منتشر شد. پرونده او به یکی از نمونه‌های شناخته‌شده نقض حقوق زندانیان در ایران تبدیل شد؛ پرونده‌ای که مسئله شکنجه، مسئولیت مأموران و مصونیت ساختارهای سرکوب را در برابر افکار عمومی قرار داد.
در سوی دیگر این روایت، ابراهیم خدابنده قرار دارد.
او سال‌های طولانی عضو سازمان مجاهدین خلق ایران بود و در فعالیت‌های بین‌المللی آن مشارکت داشت. در سال ۱۳۸۲ در سوریه بازداشت و به ایران منتقل شد. پس از دوران بازداشت، مواضع سیاسی خود را تغییر داد و به یکی از چهره‌های فعال در مخالفت با سازمانی تبدیل شد که پیش‌تر در آن عضویت داشت.
مسیر او به مدیریت انجمن نجات رسید؛ مجموعه‌ای که خود را یک نهاد غیردولتی معرفی میکند و فعالیت‌هایش عمدتاً بر اعضا و خانواده‌های مرتبط با مجاهدین متمرکز است.
اما موضوع این کتاب، صرفاً تغییر عقیده یک فرد نیست. تغییر عقیده، به‌خودی‌خود نه جرم است و نه دلیل همکاری اطلاعاتی. مسئله اصلی، مجموعه ارتباطات، امکانات، فعالیت‌ها و اسنادی است که باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
یکی از موضوعات برجسته این بررسی، مراسم معرفی یا رونمایی کتاب با حضور حیدر مصلحی، وزیر اطلاعات وقت، است. حضور یک مقام بلندپایه امنیتی در چنین مراسمی، اگر با سند اصلی تأیید شود، بخشی از تاریخ ارتباطات علنی خدابنده با مقامات حکومت خواهد بود.
اینجاست که دو سرنوشت در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند.
ستار بهشتی به دلیل فعالیت انتقادی بازداشت شد و در بازداشت جان باخت. ابراهیم خدابنده، با سابقه عضویت در یکی از مهم‌ترین سازمان‌های مخالف حکومت، پس از بازداشت به فعالیت‌های گسترده علنی پرداخت.
چرا؟
این پرسش، آغاز تحقیق ماست.
برای پاسخ، باید از روایت‌های شخصی عبور کرد و به مدارک رسید: پژوهش تهیه‌شده برای وزارت دفاع آمریکا، اسناد مربوط به مسعود خدابنده و اَن سینگلتون، ارتباطات با مقام‌های حکومتی، سفرهای عراق، فعالیت‌های مرتبط با اشرف و آلبانی و سرانجام اظهارات ابراهیم خدابنده در دادگاه ۱۰۴ نفره.
در مرکز این تحقیق، انجمن نجات نیز قرار دارد. استقلال ادعایی این انجمن باید در برابر شواهد مربوط به منابع مالی، ارتباطات سازمانی و فعالیت‌های هماهنگ با نهادهای حکومتی آزموده شود. ارتباط با وزارت اطلاعات و اطلاعات سپاه، یکی از مهم‌ترین محورهای بررسی خواهد بود.
من در این کتاب، قصد ندارم جای سند را با شعار پر کنم. هر ملاقات، هر سفر، هر تصویر، هر نقل‌قول و هر ادعای مسئولیت، جایگاه مشخص خود را خواهد داشت. آنچه ثابت شده، صریح نوشته می‌شود و آنچه هنوز در حد اتهام است، به‌عنوان اتهام بررسی خواهد شد.
زیرا تاریخ را نمی‌توان با جعل افشا کرد.
«دو سرنوشت، یک حکومت» تنها عنوان یک پیشگفتار نیست؛ پرسشی درباره سازوکار قدرت، سرکوب و پاداش در حکومت ولایت فقیه است.
ستار بهشتی دیگر زنده نیست تا داستان خود را روایت کند. اما پرونده مرگ او همچنان در برابر وجدان جامعه قرار دارد.
ابراهیم خدابنده زنده است و سال‌هاست سخن می‌گوید، مصاحبه میکند، می‌نویسد و در برنامه‌های رسمی حضور می‌یابد. اکنون نوبت بررسی مستند همین سخنان و فعالیت‌هاست.
این کتاب برای پاسخ به همین ضرورت نوشته می‌شود.
عبرت تاریخ، تنها در یادآوری قربانیان نیست؛ در شناخت سازوکارهایی است که سرنوشت انسان‌ها را چنین متفاوت رقم می‌زنند.
شهرام بهزادی
فصل اول
بیست‌وسه سال در مجاهدین
از فعالیت در مناسبات بین‌المللی تا نقطه گسست
تاریخ سیاسی انسان‌ها تنها با آنچه در پایان راه انجام می‌دهند شناخته نمی‌شود. برای شناخت یک چهره سیاسی، باید مسیر او را از آغاز دنبال کرد؛ از نخستین انتخاب‌ها، مسئولیت‌ها، ارتباطات و تجربه‌ها تا لحظه‌ای که مسیر گذشته را ترک میکند و در جایگاهی متفاوت قرار می‌گیرد.
پرونده ابراهیم خدابنده نیز از همین نقطه آغاز می‌شود.
ابراهیم خدابنده پیش از آنکه به یکی از چهره‌های شناخته‌شده انجمن نجات تبدیل شود، سال‌های طولانی در سازمان مجاهدین خلق ایران حضور داشت. او در محیطی فعالیت می‌کرد که مناسبات تشکیلاتی، ارتباطات سیاسی و فعالیت‌های بین‌المللی بخش مهمی از کار آن بود.
این سابقه، نخستین واقعیت تعیین‌کننده در شناخت اوست.
ابراهیم خدابنده از بیرون سازمان به مخالفت با مجاهدین نرسید. او پیش‌تر در درون همان سازمان حضور داشت، با ساختار و مناسبات آن آشنا بود و بخشی از زندگی سیاسی خود را در آن سپری کرده بود.
در بررسی چنین مسیری، مدت عضویت به‌تنهایی اهمیت ندارد. جایگاه فرد، مسئولیت‌های او، نوع اطلاعاتی که در جریان فعالیت‌هایش با آن روبه‌رو شده و شبکه ارتباطاتی که در طول سال‌ها شکل داده است، بخش‌های اصلی پرونده را تشکیل می‌دهند.
بیست‌وسه سال عضویت، یک سابقه گذرا نبود؛ بخش بزرگی از زندگی سیاسی ابراهیم خدابنده را در بر می‌گرفت.
این سابقه بعدها به یکی از عناصر اصلی معرفی عمومی او تبدیل شد. عنوان «عضو سابق مجاهدین» در مصاحبه‌ها، نشست‌ها و فعالیت‌های رسانه‌ای خدابنده حضوری دائمی پیدا کرد. گذشته تشکیلاتی او، به جای آنکه صرفاً بخشی از زندگی‌نامه‌اش باقی بماند، به محور اعتباربخشی به اظهارات بعدی او علیه همان سازمان تبدیل شد.
این تغییر کارکرد، یکی از موضوعات اصلی کتاب حاضر است.
از عضویت تا مسئولیت
سازمان مجاهدین خلق ایران در دهه‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷، فعالیت‌های خود را در عرصه‌های گوناگون سیاسی، تشکیلاتی و بین‌المللی گسترش داد. حضور در خارج از ایران، ارتباط با شخصیت‌های سیاسی، فعالیت‌های رسانه‌ای و پیگیری مسائل حقوقی و دیپلماتیک، بخشی از این عرصه بود.
ابراهیم خدابنده در سال‌های عضویت خود با فعالیت‌های بین‌المللی سازمان ارتباط داشت.
این بخش از زندگی او اهمیت ویژه‌ای دارد. فعالیت بین‌المللی، برخلاف حضور صرف در یک تشکیلات سیاسی، با ارتباطات بیرونی و شناخت محیط‌های سیاسی کشورهای مختلف پیوند می‌خورد.
کسی که سال‌ها در چنین عرصه‌ای فعالیت کرده، تنها با نام‌ها و شعارهای سازمان آشنا نیست؛ با شیوه معرفی سیاسی آن، مناسبات بیرونی و موضوعات مورد مناقشه نیز سروکار داشته است.
همین گذشته بود که پس از تغییر مواضع خدابنده، در مصاحبه‌ها و فعالیت‌های او اهمیت تازه‌ای پیدا کرد.
اما میان آشنایی با فعالیت‌های بین‌المللی و دسترسی به تمام اطلاعات محرمانه یک سازمان تفاوت اساسی وجود دارد. مسئولیت‌های مشخص خدابنده، حدود اختیارات و حوزه دسترسی او باید بر پایه مدارک همان دوره شناخته شود، نه ادعاهای بعدی.
در این کتاب، جایگاه تاریخی افراد را با مسئولیت واقعی آنان می‌سنجیم.
سال‌های بریتانیا؛ از پناهندگی تا فعالیت سیاسی
یکی از نقاط مهم در زندگی سیاسی ابراهیم خدابنده، اقامت طولانی او در بریتانیاست.
او پیش از انقلاب ۱۳۵۷ در بریتانیا حضور داشت و بعدها وضعیت پناهندگی سیاسی پیدا کرد. این سابقه، زندگی او را با محیط سیاسی ایرانیان خارج از کشور پیوند داد؛ محیطی که پس از انقلاب، به یکی از عرصه‌های مهم فعالیت مخالفان حکومت ولایت فقیه تبدیل شد.
بریتانیا برای مجاهدین تنها محل اقامت تعدادی از اعضا نبود. فعالیت سیاسی در این کشور با نهادهای پارلمانی، رسانه‌ها، انجمن‌های ایرانی و مباحث حقوقی مربوط به وضعیت مخالفان حکومت ایران ارتباط داشت.
ابراهیم خدابنده نیز در چنین محیطی فعالیت می‌کرد.
در سال‌های بعد، نام او در کنار جمیل بصام، یکی دیگر از فعالان مرتبط با شورای ملی مقاومت ایران، در پرونده‌ای ظاهر شد که حتی به پارلمان بریتانیا کشیده شد.
این ارتباط تاریخی، برای شناخت جایگاه خدابنده پیش از تغییر مواضع او اهمیت دارد. در آن زمان، موضوع فعالیت‌های او مخالفت با حکومت ایران بود؛ همان حکومتی که پس از بازداشت سال ۱۳۸۲، مسیر سیاسی خدابنده در ارتباط با آن تغییر کرد.
سال ۱۳۸۲؛ نقطه پایان یک دوره
سال ۱۳۸۲ نقطه گسست در زندگی سیاسی ابراهیم خدابنده بود.
در ۱۸ آوریل ۲۰۰۳، ابراهیم خدابنده و جمیل بصام در سوریه بازداشت شدند. آنان هنگام بازداشت، از فعالان مرتبط با شورای ملی مقاومت ایران بودند.
در ۱۲ ژوئن همان سال، این دو نفر به ایران منتقل شدند.
بازداشت در سوریه و انتقال به ایران، موضوع یک اختلاف سیاسی معمولی نبود. مسئله به وضعیت حقوقی دو پناهنده سیاسی و مسئولیت دولت‌هایی مربوط می‌شد که در بازداشت و انتقال آنان نقش داشتند.
سازمان عفو بین‌الملل در ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ درباره انتقال اجباری این دو پناهنده و خطر شکنجه یا بدرفتاری در زندان اوین هشدار داد.
Amnesty International+1
در ۳۰ اکتبر ۲۰۰۳ نیز موضوع در مجلس عوام بریتانیا مطرح شد. دولت بریتانیا اعلام کرد سفارت این کشور در دمشق چهار یادداشت رسمی برای دریافت اطلاعات درباره بازداشت‌شدگان ارسال کرده بود و مقام‌های سوری به آنها پاسخ نداده بودند.
دولت بریتانیا همچنین خواستار رعایت حقوق بازداشت‌شدگان و فراهم شدن امکان ملاقات صلیب سرخ با آنان شده بود.
UK Parliament+1
این اسناد، یک واقعیت تاریخی را روشن میکنند: ابراهیم خدابنده در زمان بازداشت، چهره‌ای مرتبط با اپوزیسیون حکومت ایران بود و انتقال او به ایران واکنش نهادهای حقوق بشری و مقام‌های بریتانیایی را برانگیخت.
این همان نقطه‌ای است که دوره نخست زندگی سیاسی او پایان می‌یابد و دوره‌ای تازه آغاز می‌شود.
گذشته‌ای که به ابزار مخالفت تبدیل شد
پس از بازداشت و تغییر مواضع، ابراهیم خدابنده در مصاحبه‌ها و نشست‌های عمومی به شرح و نقد گذشته خود پرداخت.
در گفت‌وگویی که در تیر ۱۳۸۶ از خبرگزاری ایرنا منتشر شد، او و جمیل بصام به‌عنوان اعضای سابق مجاهدین معرفی شدند. در همان مصاحبه، سابقه فعالیت خدابنده در بخش روابط بین‌المللی سازمان حدود بیست سال ذکر شد.
Indybay
اهمیت این سابقه در فعالیت‌های بعدی او آشکار شد.
او در اظهارات عمومی خود، بارها از تجربه عضویت در مجاهدین برای نقد سازمان استفاده کرد. فعالیت‌هایی که زمانی در چارچوب مسئولیت تشکیلاتی انجام می‌داد، به موضوع مصاحبه‌ها و نوشته‌های انتقادی او تبدیل شدند.
در اینجا با یک تغییر مهم روبه‌رو هستیم: گذشته سیاسی خدابنده از سابقه عضویت به پشتوانه ادعاهای او علیه سازمان تبدیل شد.
این تغییر، تنها به زندگی شخصی او محدود نماند. نام و سابقه او بعدها در فعالیت‌های انجمن نجات، برنامه‌های رسانه‌ای و مباحث مربوط به مجاهدین حضور پیدا کرد.
پرسش اصلی این نیست که چرا فردی مواضع سیاسی خود را تغییر داده است. مسئله، چگونگی استفاده از آن تغییر در مجموعه فعالیت‌هایی است که به مقابله با یک سازمان مخالف حکومت اختصاص یافته‌اند.
پایان فصل؛ یک گسست تاریخی
ابراهیم خدابنده در سال ۱۳۸۲ از مرحله‌ای عبور کرد که مسیر زندگی سیاسی او را دگرگون ساخت.
پیش از آن، سابقه طولانی فعالیت در مجاهدین و روابط بین‌المللی سازمان را پشت سر داشت. در زمان بازداشت، نام او در کنار فعالان شورای ملی مقاومت ایران قرار می‌گرفت. دولت بریتانیا درباره وضعیت او مکاتبه می‌کرد و عفو بین‌الملل نسبت به خطر شکنجه و بدرفتاری با او هشدار می‌داد.
پس از آن، ابراهیم خدابنده به یکی از منتقدان علنی مجاهدین تبدیل شد و سرانجام مدیریت انجمن نجات را بر عهده گرفت.
در فاصله این دو موقعیت، زندان اوین قرار دارد.
برای شناخت این دگرگونی، باید به سراغ همان نقطه رفت: بازداشت در سوریه، انتقال به تهران، زندان اوین و ارتباطاتی که در سال‌های پس از آن شکل گرفت.
تاریخ زندگی سیاسی ابراهیم خدابنده از اینجا وارد مرحله تعیین‌کننده خود می‌شود.
اسناد فصل اول
- عفو بین‌الملل، ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳؛ پرونده بازداشت و انتقال ابراهیم خدابنده و جمیل بصام.
Amnesty International
- مجلس عوام بریتانیا، ۳۰ اکتبر ۲۰۰۳؛ پاسخ رسمی وزارت خارجه درباره بازداشت و انتقال این دو نفر.
UK Parliament
- مجلس عوام بریتانیا، ۱۹ اکتبر ۲۰۰۴؛ سخنان وین گریفیث درباره بازداشت و انتقال آنان.
UK Parliament
- مصاحبه ایرنا، ۲۵ ژوئیه ۲۰۰۷؛ اظهارات خدابنده و بصام درباره گذشته تشکیلاتی خود.
Indybay
پایان فصل اول
فصل دوم: «از دمشق تا اوین؛ بازداشت، انتقال و آغاز دگرگونی».
فصل دوم
از دمشق تا اوین؛ بازداشت، انتقال و آغاز دگرگونی
یک بازداشت، آغاز یک مسیر تازه
هجدهم آوریل ۲۰۰۳، برابر با ۲۹ فروردین ۱۳۸۲، نقطه آغاز یکی از مهم‌ترین تحولات زندگی سیاسی ابراهیم خدابنده بود.
او پس از سال‌ها عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران و فعالیت در مناسبات بین‌المللی آن، همراه با جمیل بصام در سوریه بازداشت شد. این دو، از اعضای مرتبط با شورای ملی مقاومت ایران و دارای وضعیت پناهندگی سیاسی در بریتانیا بودند.
بازداشت آنان در کشوری صورت گرفت که سال‌ها روابط سیاسی و امنیتی نزدیکی با حکومت ایران داشت. سوریه در آن دوره تحت حاکمیت بشار اسد قرار داشت و مناسبات دمشق و تهران از همکاری‌های سیاسی فراتر رفته بود.
این واقعه را باید در بستر تحولات بزرگ همان سال دید.
در فروردین ۱۳۸۲، جنگ عراق ساختار قدرت در بغداد را دگرگون کرد. حکومت صدام حسین سقوط کرد و آینده عراق، حضور نیروهای آمریکایی و وضعیت سازمان مجاهدین خلق ایران در این کشور به موضوعی تعیین‌کننده تبدیل شد.
سازمان مجاهدین، که سال‌ها در عراق استقرار داشت، با شرایط کاملاً تازه‌ای روبه‌رو شده بود. هم‌زمان، حکومت ولایت فقیه نیز تحولات عراق را با دقت دنبال می‌کرد.
در چنین مقطعی، بازداشت دو فعال مرتبط با شورای ملی مقاومت در سوریه، واقعه‌ای فراتر از یک پرونده عادی مهاجرتی بود.
ابراهیم خدابنده و جمیل بصام در سفر به سوریه بازداشت شدند. آنان شهروند بریتانیا نبودند، اما سال‌ها در آن کشور زندگی کرده و از حمایت پناهندگی برخوردار بودند.
این تفاوت حقوقی اهمیت داشت. بریتانیا حق دسترسی کنسولی معمول به اتباع خود را در مورد آنان نداشت، اما وضعیت پناهندگی و خطر بازگرداندنشان به ایران، مسئولیت سیاسی و حقوق بشری دولت بریتانیا را مطرح می‌کرد.
بازداشت در سوریه، نخستین حلقه زنجیره‌ای بود که سرانجام به زندان اوین رسید.
دمشق؛ بازداشت دو پناهنده سیاسی
از ۱۸ آوریل تا ۱۲ ژوئن ۲۰۰۳، ابراهیم خدابنده و جمیل بصام در اختیار مقام‌های سوری قرار داشتند.
در این مدت، سفارت بریتانیا در دمشق برای دریافت اطلاعات درباره وضعیت آنان اقدام کرد.
مقام‌های بریتانیایی چهار یادداشت رسمی برای دولت سوریه فرستادند. دولت سوریه به هیچ‌یک پاسخ نداد.
این واقعیت بعدها در پاسخ رسمی وزارت خارجه بریتانیا به مجلس عوام ثبت شد.
UK Parliament
سکوت دمشق در برابر مکاتبات رسمی لندن، یکی از ویژگی‌های مهم این پرونده است.
دو پناهنده سیاسی در بازداشت قرار داشتند، دولت محل اقامت آنان خواهان اطلاع از وضعیتشان بود و دولت بازداشت‌کننده از ارائه پاسخ خودداری می‌کرد.
مسئله تنها مدت بازداشت نبود؛ مسئله سرنوشت کسانی بود که بازگشتشان به ایران با خطر پیگرد سیاسی همراه می‌شد.
شورای ملی مقاومت ایران در اطلاعیه ۱۶ ژوئن ۲۰۰۳، از شکنجه و آزار این دو نفر در دوره بازداشت سوریه سخن گفت. این اتهام در گزارش اضطراری عفو بین‌الملل نیز ثبت شد و درخواست تحقیق درباره آن مطرح گردید.
در پرونده دمشق، بازداشت، بی‌پاسخ ماندن مکاتبات دیپلماتیک و انتقال بعدی به ایران سه حلقه به‌هم‌پیوسته‌اند.
دوازدهم ژوئن؛ انتقال به تهران
در ۱۲ ژوئن ۲۰۰۳، برابر با ۲۲ خرداد ۱۳۸۲، ابراهیم خدابنده و جمیل بصام از سوریه به ایران منتقل شدند.
در اطلاعیه شورای ملی مقاومت، شماره پرواز ۳۷۳ خطوط هوایی سوریه و زمان ورود آن به تهران، ساعت ۲۳ و ۵۵ دقیقه همان روز، ثبت شده است.
همان اطلاعیه اعلام کرد که مأموران وزارت اطلاعات هنگام ورود آنان را تحویل گرفتند.
عفو بین‌الملل در اقدام اضطراری شماره UA 171/03، مورخ ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳، این اطلاعات را همراه با منشأ آنها منتشر کرد و درباره انتقال اجباری دو پناهنده به ایران هشدار داد.
Amnesty International
از این لحظه، پرونده وارد مرحله دیگری شد.
ابراهیم خدابنده دیگر در بازداشتگاه‌های سوریه نبود. او به کشوری منتقل شده بود که سال‌ها در صف مخالفان سیاسی حکومت آن فعالیت کرده بود.
حکومت ایران در آن زمان، سازمان مجاهدین خلق را یکی از اصلی‌ترین دشمنان سیاسی و امنیتی خود می‌دانست.
انتقال یک عضو باسابقه این سازمان به تهران، در چنین شرایطی، برای دستگاه اطلاعاتی حکومت اهمیت آشکار داشت.
خدابنده سال‌ها در خارج از ایران فعالیت کرده بود و با بخشی از مناسبات بین‌المللی مجاهدین آشنایی داشت. بازداشت او، از این جهت، تنها به سرنوشت یک فرد مربوط نمی‌شد؛ گذشته تشکیلاتی و ارتباطات سیاسی او نیز به موضوع پرونده تبدیل می‌شد.
اما آنچه در این مرحله از اسناد به دست می‌آید، وقوع بازداشت و انتقال و گزارش تحویل به مأموران وزارت اطلاعات است. جزئیات بازجویی‌ها، توافق‌ها یا فشارهای احتمالی پس از ورود به ایران، نیازمند مدارک مربوط به همان دوره است.
اوین؛ نخستین روزهای بی‌خبری
شانزدهم ژوئن ۲۰۰۳، چهار روز پس از انتقال، مادر ابراهیم خدابنده تماس تلفنی دریافت کرد.
بر اساس گزارش عفو بین‌الملل، تماس‌گیرنده خود را وابسته به وزارت اطلاعات معرفی کرده و گفته بود که فرزندش در زندان اوین است و مادر برای ملاقات مراجعه کند.
مادر به زندان رفت.
اما در زندان به او اعلام شد که نام ابراهیم خدابنده در فهرست زندانیان وجود ندارد.
این واقعه، از مهم‌ترین جزئیات ثبت‌شده درباره نخستین روزهای حضور خدابنده در ایران است.
خانواده از یک سو خبر حضور او در اوین را دریافت کرده بود و از سوی دیگر، هنگام مراجعه با پاسخ متناقض روبه‌رو شد.
عفو بین‌الملل در همان زمان، نسبت به نگهداری احتمالی دو زندانی بدون ارتباط با دنیای خارج و خطر شکنجه یا بدرفتاری هشدار داد.
Amnesty International
زندان اوین در تاریخ سرکوب سیاسی حکومت ولایت فقیه، جایگاهی شناخته‌شده دارد.
از سال‌های نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷ تا دهه‌های بعد، شمار فراوانی از زندانیان سیاسی در این زندان نگهداری شده‌اند. بازداشت، بازجویی، فشار بر زندانیان و محدودیت ارتباط با خانواده و وکیل، بخش‌هایی از تاریخ ثبت‌شده این زندان است.
ورود ابراهیم خدابنده به اوین، ورود به همین ساختار بود.
او سال‌ها در سازمانی فعالیت کرده بود که بسیاری از اعضا و هواداران آن، تجربه زندان و سرکوب در ایران را پشت سر داشتند.
اکنون خود او در اختیار دستگاهی قرار گرفته بود که پیش‌تر علیه آن فعالیت سیاسی می‌کرد.
این دگرگونی موقعیت، آغاز یکی از مهم‌ترین پرسش‌های زندگی اوست: چه مسیری از بازداشت در اوین به تغییر مواضع و فعالیت علنی علیه مجاهدین انجامید؟
اعتراض بین‌المللی؛ پرونده‌ای فراتر از مرزهای ایران
انتقال ابراهیم خدابنده و جمیل بصام به ایران، با واکنش نهادهای حقوق بشری و پارلمان بریتانیا روبه‌رو شد.
عفو بین‌الملل بازگرداندن اجباری پناهندگان به کشوری را که در آن با خطر شکنجه یا تهدید آزادی روبه‌رو هستند، نقض اصل منع بازگرداندن اجباری دانست.
این اصل، یکی از مبانی اساسی حقوق بین‌الملل پناهندگان است.
دولت سوریه، با وجود اطلاع از وضعیت پناهندگی دو بازداشت‌شده، آنان را به ایران منتقل کرده بود. دولت بریتانیا نیز در مکاتبات خود، موضوع حقوق انسانی و وضعیت بازداشت آنان را پیگیری کرد.
در ۱۴ ژوئیه ۲۰۰۳، برابر با ۲۳ تیر ۱۳۸۲، موضوع در مجلس اعیان بریتانیا مطرح شد.
لرد آوبری درباره اقدامات دولت بریتانیا برای پیگیری وضعیت دو پناهنده پرسش کرد. بارونس سایمونز، به نمایندگی از دولت، تأیید کرد که سفارت بریتانیا در دمشق چندین بار خواستار اطلاعات شده و مقام‌های سوری به چهار یادداشت رسمی پاسخ نداده‌اند.
او همچنین تأکید کرد که سفارت بریتانیا در تهران موضوع حقوق انسانی این دو نفر را نزد حکومت ایران پیگیری کرده است.
UK Parliament
در ۳۰ اکتبر ۲۰۰۳، برابر با ۸ آبان ۱۳۸۲، پرونده بار دیگر در مجلس عوام مطرح شد.
دنیس مک‌شین، از مقام‌های وزارت خارجه بریتانیا، اعلام کرد که حکومت ایران در پنجم اوت همان سال به سفارت بریتانیا اطلاع داده بود که خدابنده و بصام در سلامت هستند و تحقیقات درباره آنان ادامه دارد.
او همچنین گفت دولت بریتانیا بارها خواستار ملاقات کمیته بین‌المللی صلیب سرخ با این دو زندانی شده است، اما از انجام چنین ملاقاتی اطلاعی ندارد.
مجلس بریتانیا
بنابراین، بازداشت خدابنده در ایران از همان ماه‌های نخست، موضوع مکاتبات رسمی دیپلماتیک و پیگیری پارلمانی بود.
این بخش از پرونده اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا وضعیت او در آن زمان، با موقعیتی که بعدها در رسانه‌ها و انجمن نجات پیدا کرد، تفاوتی بنیادین داشت.
سال ۱۳۸۳؛ ملاقات در زندان اوین
پرونده ابراهیم خدابنده در سال ۱۳۸۳ نیز در محافل سیاسی بریتانیا مطرح بود.
وین گریفیث، نماینده مجلس عوام بریتانیا، در ژوئن ۲۰۰۴ به ایران سفر کرد.
او بعدها در شهادت‌نامه‌ای که در ارتباط با پرونده حقوقی مجاهدین در بریتانیا ارائه کرد، توضیح داد که از ۱۴ تا ۱۷ ژوئن ۲۰۰۴ برای دیدار با ابراهیم خدابنده و جمیل بصام به ایران رفته بود.
این ملاقات در زندان اوین صورت گرفت.
در این مرحله، حضور خدابنده در اوین دیگر صرفاً خبری مربوط به روزهای نخست انتقال نبود. او حدود یک سال پس از بازداشت در سوریه، همچنان در زندان نگهداری می‌شد.
در ۱۹ اکتبر ۲۰۰۴ نیز وین گریفیث در مجلس عوام بریتانیا درباره سفر خود به ایران و پرونده این دو نفر سخن گفت.
او بازداشت آنان در سوریه و انتقالشان به ایران را یادآوری کرد و خواستار فراهم شدن امکان بازگشت آنان به بریتانیا شد.
مجلس بریتانیا
این واقعه از یک جهت دیگر نیز اهمیت دارد.
در سال ۲۰۰۴، نماینده‌ای از پارلمان بریتانیا برای پیگیری وضعیت ابراهیم خدابنده به زندان اوین می‌رفت. سال‌ها بعد، نام خدابنده در فعالیت‌های علنی علیه مجاهدین، مدیریت انجمن نجات و ارتباطات با مقام‌های حکومت ایران ظاهر شد.
این دو موقعیت، دو مرحله کاملاً متفاوت از زندگی سیاسی یک فرد را نشان می‌دهند.
پژوهش آمریکایی؛ روایت دیگری از دگرگونی
در سال ۲۰۱۲، بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا گزارشی درباره وزارت اطلاعات و امنیت ایران برای وزارت دفاع آمریکا تهیه کرد.
این پژوهش، علاوه بر ساختار و فعالیت‌های وزارت اطلاعات، به شیوه‌های جذب نیرو و استفاده از اعضای سابق گروه‌های مخالف حکومت پرداخت.
در بخشی از گزارش، نام سه نفر مطرح شده است: مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده.
مطابق ترجمه فارسی سندی که در مجموعه منابع این کتاب قرار دارد، پژوهش آمریکایی ابتدا به ارتباطات مسعود خدابنده و اَن سینگلتون با وزارت اطلاعات می‌پردازد.
سپس به بازداشت ابراهیم خدابنده در سوریه، انتقال او به ایران و ملاقات اَن سینگلتون با وی در سال ۲۰۰۴ اشاره میکند.
گزارش در ادامه، جذب ابراهیم خدابنده به همکاری با وزارت اطلاعات را نیز مطرح می‌سازد.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-130102).txt
اهمیت این بخش در آن است که مسئله تغییر مواضع خدابنده را در چارچوب فعالیت‌های اطلاعاتی حکومت ایران بررسی میکند.
در اینجا دو مجموعه سند تاریخی در برابر ما قرار دارند.
مجموعه نخست، اسناد سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ است: بازداشت، انتقال اجباری، زندان اوین و تلاش‌های بین‌المللی برای پیگیری وضعیت او.
مجموعه دوم، پژوهش سال ۲۰۱۲ است که ادعای همکاری بعدی او با وزارت اطلاعات را مطرح میکند.
کنار هم قرار گرفتن این اسناد، یک مسیر تاریخی را برای تحقیق مشخص می‌سازد؛ مسیری که از بازداشت آغاز می‌شود و به فعالیت‌های سیاسی و رسانه‌ای سال‌های بعد می‌رسد.
با این حال، پژوهش سال ۲۰۱۲ جای پرونده بازجویی یا سند مستقیم جذب نیرو را نمی‌گیرد. متن اصلی و مستندات آن، مبنای ارزیابی دقیق ادعای همکاری اطلاعاتی خواهند بود.
از زندانی سیاسی تا منتقد سازمان
در سال‌های پس از بازداشت، ابراهیم خدابنده به‌تدریج در جایگاهی متفاوت از گذشته ظاهر شد.
او که پیش‌تر در روابط بین‌المللی مجاهدین فعالیت داشت، به انتقاد علنی از همان سازمان پرداخت.
در مصاحبه‌ها، نوشته‌ها و نشست‌های عمومی، گذشته تشکیلاتی خود را موضوع سخن قرار داد و درباره ساختار و مناسبات مجاهدین اظهارنظر کرد.
این تغییر مواضع، بعدها با فعالیت‌های انجمن نجات پیوند خورد.
انجمن نجات، با معرفی خود به‌عنوان یک سازمان غیردولتی و مجموعه‌ای مرتبط با خانواده‌های اعضای مجاهدین، به یکی از مراکز اصلی فعالیت علیه این سازمان تبدیل شد.
ابراهیم خدابنده نیز سرانجام در جایگاه مدیرعامل این انجمن قرار گرفت.
اما عنوان غیردولتی یک مجموعه، به‌تنهایی استقلال واقعی آن را اثبات نمی‌کند. استقلال سازمانی در منابع مالی، ساختار تصمیم‌گیری، روابط اجرایی و میزان وابستگی به نهادهای حکومتی معنا پیدا میکند.
در مورد انجمن نجات، بررسی ارتباطات با وزارت اطلاعات و اطلاعات سپاه، بخشی اساسی از پرونده است.
به‌ویژه آنکه سوابق خدابنده، پژوهش آمریکایی درباره جذب اعضای سابق مجاهدین، ارتباطات حکومتی و فعالیت‌های بعدی انجمن، پرسش‌های مشخصی درباره جایگاه واقعی این تشکیلات ایجاد کرده‌اند.
این پرسش‌ها با بررسی اسناد تأسیس، مدیریت، تأمین مالی و ارتباطات اجرایی انجمن پاسخ داده می‌شوند.
یک نقطه عطف، نه یک حادثه فراموش‌شده
بازداشت ابراهیم خدابنده در سوریه را نباید واقعه‌ای جدا از ادامه زندگی سیاسی او دید.
این بازداشت، آغاز دوره‌ای بود که سرانجام به تغییر جایگاه سیاسی او انجامید.
در سال ۱۳۸۲، او از اعضای سابقه‌دار مجاهدین و مرتبط با شورای ملی مقاومت بود.
در همان سال، دولت بریتانیا وضعیت بازداشت او را پیگیری می‌کرد.
در سال ۱۳۸۳، نماینده مجلس عوام بریتانیا برای دیدار با او به زندان اوین رفت.
در سال‌های بعد، خدابنده به یکی از چهره‌های فعال در مخالفت با مجاهدین تبدیل شد.
سرانجام نیز نام او با مدیریت انجمن نجات، ارتباطات حکومتی و حضور در دادگاه ۱۰۴ نفره پیوند خورد.
از دمشق تا اوین، یک مسیر بازداشت و انتقال بود؛ از اوین تا انجمن نجات، مسیر دگرگونی جایگاه سیاسی ابراهیم خدابنده است.
این دو مسیر، به یکدیگر متصل‌اند.
در شناخت مسیر نخست، تاریخ بازداشت، انتقال و واکنش‌های بین‌المللی تعیین‌کننده است.
در شناخت مسیر دوم، اسناد مربوط به تغییر مواضع، فعالیت‌های عمومی، ارتباطات حکومتی و جایگاه سازمانی خدابنده اهمیت پیدا میکند.
کتاب حاضر این دو مسیر را در یک پرونده تاریخی بررسی میکند. پژوهش آمریکایی؛ از جذب مسعود خدابنده و اَن سینگلتون تا همکاری ابراهیم خدابنده
در سال ۲۰۱۲، بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا، در گزارشی تهیه‌شده برای وزارت دفاع آمریکا درباره ساختار و عملکرد وزارت اطلاعات حکومت ایران، به روند جذب اعضای سابق مجاهدین و استفاده از آنان در فعالیت‌های اطلاعاتی علیه این سازمان پرداخت.
این گزارش، سه نام را به‌طور مشخص مطرح میکند: مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده.
بر اساس متن گزارش، مسعود خدابنده در سال ۱۹۹۶ از سازمان مجاهدین جدا شد و سپس با اَن سینگلتون ازدواج کرد. وزارت اطلاعات با تهدید به مصادره اموال مادر خدابنده در تهران، آنان را تحت فشار قرار داد و به همکاری واداشت.
گزارش تصریح میکند که مسعود خدابنده و اَن سینگلتون همکاری اطلاعاتی علیه مجاهدین را پذیرفتند.
در ادامه، به سفر اَن سینگلتون به تهران در سال ۲۰۰۲، ملاقات با عوامل وزارت اطلاعات، دریافت آموزش‌های اطلاعاتی و راه‌اندازی وب‌سایت ایران اینترلینک پس از بازگشت به بریتانیا اشاره می‌شود.
اما گزارش در همین نقطه متوقف نمی‌شود.
در بخش مربوط به ابراهیم خدابنده، بازداشت او در سوریه، انتقالش به ایران و ملاقات اَن سینگلتون با او در سال ۲۰۰۴ مطرح شده است.
سپس گزارش با عبارتی صریح نتیجه می‌گیرد:
«نهایتاً وزارت اطلاعات ابراهیم خدابنده را هم مجبور به همکاری با خود کرد.»
این عبارت، نقطه‌ای تعیین‌کننده در بررسی مسیر سیاسی ابراهیم خدابنده است. گزارش آمریکایی، همکاری او با وزارت اطلاعات را به‌عنوان بخشی از روند جذب نیرو توسط این دستگاه توصیف میکند.
از این رو، در بررسی تاریخی زندگی خدابنده، دیگر تنها با تغییر مواضع سیاسی او روبه‌رو نیستیم. با گزارشی روبه‌رو هستیم که مشخصاً از وادار شدن او به همکاری با وزارت اطلاعات سخن می‌گوید.
این گزارش در کنار اسناد بازداشت سوریه، انتقال به اوین، فعالیت‌های بعدی انجمن نجات و ارتباطات علنی خدابنده با مقام‌های حکومتی، یکی از منابع اصلی تحقیق ما خواهد بود.
اسناد و منابع فصل دوم
1. عفو بین‌الملل، ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳، اقدام اضطراری UA 171/03، درباره بازداشت ابراهیم خدابنده و جمیل بصام، انتقال به ایران و خطر بدرفتاری در زندان اوین.
Amnesty International
2. مجلس اعیان بریتانیا، ۱۴ ژوئیه ۲۰۰۳، پرسش لرد آوبری و پاسخ دولت درباره بازداشت در سوریه و انتقال به ایران.
پارلمان
3. مجلس عوام بریتانیا، ۳۰ اکتبر ۲۰۰۳، پاسخ رسمی وزارت خارجه درباره مکاتبات با سوریه و وضعیت دو زندانی در ایران.
UK Parliament
4. مجلس عوام بریتانیا، ۱۹ اکتبر ۲۰۰۴، اظهارات وین گریفیث درباره بازداشت دو پناهنده و سفر او به ایران.
UK Parliament
5. پژوهش بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا، ۲۰۱۲، درباره وزارت اطلاعات و امنیت ایران و ادعاهای مربوط به مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-130102).txt
پایان فصل دوم
فصل سوم ـ «از اوین تا انجمن نجات؛ تغییر مواضع و آغاز یک مأموریت تازه»
فصل سوم
از اوین تا انجمن نجات
تغییر مواضع، همکاری با وزارت اطلاعات و شکل‌گیری یک مسیر تازه
از زندان تا بازگشت به صحنه سیاسی
ابراهیم خدابنده در خرداد ۱۳۸۲ به ایران منتقل شد. او هنگام بازداشت در سوریه، سابقه طولانی عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران و فعالیت در روابط بین‌المللی آن را پشت سر داشت. انتقال او به ایران، به بازداشت در زندان اوین انجامید؛ زندانی که در تاریخ سرکوب مخالفان سیاسی حکومت ولایت فقیه جایگاهی شناخته‌شده دارد.
در آن روزها، ابراهیم خدابنده در موقعیت یک فعال سیاسی بازداشت‌شده قرار داشت. عفو بین‌الملل درباره سرنوشت او و جمیل بصام هشدار داده بود و دولت بریتانیا وضعیت آنان را پیگیری می‌کرد.
اما مسیر زندگی سیاسی خدابنده در همان نقطه متوقف نماند.
در سال‌های بعد، نام او در فعالیت‌هایی ظاهر شد که جهت سیاسی آنها با گذشته‌اش تفاوت بنیادی داشت. او از عضویت در مجاهدین به جعل شیطانسازی اتهامات نادرست علیه سازمان وبه نفع رژیم رسید و در ادامه، فعالیت‌هایش با انجمن نجات پیوند خورد ومدیر عامل انجمن نجات رژیم شد..
این تحول، موضوعی فراتر از تغییر دیدگاه شخصی بود؛ زیرا در پژوهشی که بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا برای وزارت دفاع آن کشور تهیه کرد، نام ابراهیم خدابنده در ارتباط با شیوه‌های جذب اعضای سابق مجاهدین توسط وزارت اطلاعات حکومت ایران مطرح شده است.
برای شناخت این مسیر، باید از دو برادر آغاز کرد: مسعود و ابراهیم خدابنده.
مسعود خدابنده؛ جدایی در سال ۱۹۹۶
مسعود خدابنده، برادر ابراهیم، سال‌ها در سازمان مجاهدین خلق ایران عضویت داشت.
در سال ۱۹۹۶، او از سازمان جدا شد. این جدایی، آغاز مرحله‌ای بود که بعدها در پژوهش آمریکایی درباره فعالیت‌های وزارت اطلاعات ایران مورد توجه قرار گرفت.
مسعود خدابنده پس از جدایی با اَن سینگلتون ازدواج کرد؛ زنی بریتانیایی که از اواخر دهه ۱۹۸۰ با مجاهدین ارتباط داشت.
اهمیت این ازدواج در زندگی خصوصی آن دو خلاصه نمی‌شد. پژوهش آمریکایی، سرگذشت مسعود خدابنده و اَن سینگلتون را به‌عنوان نمونه‌ای از شیوه‌های اعمال فشار وزارت اطلاعات برای جذب افراد خارج از ایران بررسی کرده است.
در این گزارش، تهدید به مصادره اموال مادر خدابنده در تهران، عامل فشار بر این زوج معرفی شده است.
گزارش تصریح میکند که مسعود خدابنده و اَن سینگلتون در نتیجه این فشارها، همکاری با وزارت اطلاعات و فعالیت اطلاعاتی علیه مجاهدین را پذیرفتند.
در این بخش، مسئله اصلی صرفاً جدایی یک عضو از سازمان نیست. موضوع، استفاده دستگاه اطلاعاتی حکومت از وابستگی‌های خانوادگی و دارایی‌های افراد برای واداشتن آنان به همکاری اطلاعاتی وامنیتی است.
تهدید خانواده و اموال، از شیوه‌هایی است که در بررسی عملکرد دستگاه‌های امنیتی اهمیت ویژه دارد؛ زیرا فشار بر فرد را از محیط بازداشت و بازجویی فراتر می‌برد و به زندگی نزدیکان او گسترش می‌دهد.
پژوهش آمریکایی، سرگذشت مسعود خدابنده و اَن سینگلتون را در همین چارچوب قرار داده است.
اَن سینگلتون؛ سفر تهران و تأسیس ایران اینترلینک
در سال ۲۰۰۲، اَن سینگلتون به تهران سفر کرد.
بر اساس پژوهش آمریکایی، او در این سفر با عوامل وزارت اطلاعات ملاقات کرد و آموزش‌هایی از این دستگاه دریافت کرد.
پس از بازگشت به بریتانیا، وب‌سایت ایران اینترلینک راه‌اندازی شد.
این توالی تاریخی اهمیت دارد: ارتباط با مجاهدین، ازدواج با مسعود خدابنده، فشار برای همکاری، سفر به تهران، ملاقات با عوامل وزارت اطلاعات و سپس آغاز فعالیت ایران اینترلینک.
ایران اینترلینک به یکی از رسانه‌های شناخته‌شده در انتشار مطالب صد ونقیض ودروع وتحریف وشیطانسازی علیه مجاهدین ولابیگری در رابطه با رژیم تبدیل شد.
در چنین فعالیت‌هایی، سابقه عضویت یا ارتباط پیشین با یک سازمان سیاسی، نقش مهمی در شیوه ارائه مطالب دارد. مخاطب با افرادی روبه‌رو می‌شود که خود را آشنا با ساختار و مناسبات درونی سازمان معرفی میکنند.
اما سابقه عضویت، به‌تنهایی اعتبار تمام ادعاهای بعدی یک فرد را تضمین نمی‌کند. هر ادعا به مدرک مربوط به خود نیاز دارد.
در پرونده ایران اینترلینک، موضوع فراتر از محتوای مطالب منتشرشده است. مسئله، ارتباطی است که پژوهش آمریکایی میان فعالیت این رسانه و وزارت اطلاعات حکومت ایران ثبت کرده است.
همین ارتباط، زمینه بررسی نقش ابراهیم خدابنده را فراهم می‌سازد.
ابراهیم خدابنده؛ حلقه سوم
ابراهیم خدابنده در آوریل ۲۰۰۳ در سوریه بازداشت و در ژوئن همان سال به ایران منتقل شد.
در سال ۲۰۰۴، اَن سینگلتون با او ملاقات کرد.
پژوهش آمریکایی، پس از شرح بازداشت ابراهیم و این ملاقات، به همکاری او با وزارت اطلاعات می‌پردازد و در ترجمه فارسی آن صریحاً آمده است:
«نهایتاً وزارت اطلاعات ابراهیم خدابنده را هم مجبور به همکاری با خود کرد.»
این جمله یکی از مهم‌ترین عبارات سند در پرونده ابراهیم خدابنده است.
پژوهش، نام او را جدا از سرگذشت مسعود خدابنده و اَن سینگلتون مطرح نکرده است. سه نام در یک بخش و در چارچوب شیوه‌های جذب نیرو و فعالیت علیه مجاهدین قرار گرفته‌اند.
این پیوند، از نظر تاریخی اهمیت دارد.
مسعود خدابنده در سال ۱۹۹۶ از سازمان جدا شد. اَن سینگلتون در سال ۲۰۰۲ به تهران رفت. ابراهیم خدابنده در سال ۲۰۰۳ بازداشت و به ایران منتقل شد و در سال ۲۰۰۴ با اَن سینگلتون ملاقات کرد.
پژوهش آمریکایی در پایان این زنجیره، از واداشتن ابراهیم خدابنده به همکاری با وزارت اطلاعات سخن می‌گوید.
در این روایت، اوین تنها یک محل بازداشت نیست؛ بخشی از دوره‌ای است که پس از آن، جهت فعالیت سیاسی خدابنده تغییر کرد.
آنچه در گزارش پژوهشی آمریکا اهمیت دارد، عبارت روشن گزارش درباره همکاری ابراهیم خدابنده و فعالیت‌های علنی او در سال‌های بعد است.
انجمن نجات؛ از عنوان غیردولتی تا مسئله وابستگی
در ادامه این مسیر، نام انجمن نجات به یکی از محورهای اصلی فعالیت‌های ابراهیم خدابنده تبدیل شد.
انجمن نجات خود را مجموعه‌ای غیردولتی معرفی میکند که هدف آن کمک به اعضای جداشده از مجاهدین و خانواده‌های آنان است. فعالیت این مجموعه، از انتشار مطالب و مصاحبه‌ها تا برگزاری نشست‌ها و پیگیری ارتباط خانواده‌ها با اعضای مجاهدین گسترش یافته است.
اما برای شناخت یک تشکیلات، عنوانی که بر خود می‌گذارد کافی نیست.
استقلال یک انجمن با ساختار مدیریت، منابع مالی، روابط سازمانی، امکانات اجرایی و میزان وابستگی آن به نهادهای حکومتی شناخته می‌شود.
در مورد انجمن نجات، این موضوع اهمیتی دوچندان دارد؛ زیرا یکی از چهره‌های اصلی آن، ابراهیم خدابنده است؛ فردی که پژوهش آمریکایی از همکاری او با وزارت اطلاعات سخن گفته است.
در اینجا دو موضوع به یکدیگر می‌رسند: سابقه همکاری اطلاعاتی مطرح‌شده درباره یک فرد و ماهیت تشکیلاتی که همان فرد در مدیریت آن قرار گرفته است.
موضوع انجام نجات که دست ساز وزارت اطلاعات است وهمچنین اینکه این انجمن از بریدهائی که باستخدام رژیم در آمدن تشکیل شده است وتمام علیه مجاهدین وخانواده های واقعی مجاهدین است در فصل بعدی مفصل خواهیم پرداخت
بر ضد خانواده های واقعی مجاهدین ؛ محور اصلی فعالیت انجمن
یکی از ویژگی‌های برجسته فعالیت انجمن نجات، تمرکز بر خانواده‌های اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران است.
موضوع خانواده، در هر جامعه‌ای دارای حساسیت عاطفی و انسانی است. دوری طولانی، قطع ارتباط و نگرانی از سرنوشت نزدیکان، شرایطی ایجاد میکند که خانواده‌ها در جست‌وجوی خبر و ارتباط با عزیزان خود باشند.
انجمن نجات بخش مهمی از فعالیت عمومی خود را بر همین موضوع متمرکز کرده است.
در رسانه‌ها و مطالب این مجموعه، درخواست ملاقات خانواده‌ها، نامه‌نگاری، مصاحبه با بستگان و انتقاد از مناسبات درونی مجاهدین جایگاه گسترده‌ای دارد.
اما مسئله خانواده، هنگامی که وارد یک منازعه سیاسی و امنیتی می‌شود، ابعاد دیگری پیدا میکند.
در چنین شرایطی، باید میان حق انسانی خانواده‌ها برای ارتباط با نزدیکانشان و استفاده سیاسی یا اطلاعاتی از این مطالبه تفاوت گذاشت.
حق خانواده‌ها واقعی است. نگرانی آنان واقعی است. رنج جدایی نیز واقعی است.
اما هیچ‌یک از این واقعیت‌ها،نباید مورد سوء استفاده وزارت اطلاعات قرار گیرد که این سالیان خانواده را تحت تهدید وفشار قرار داده وعلیه خانواده اش بکار گرفتند .بسیج قاسم سلیمانی ووزارت اطلاعات پشت سیاژهای اشرف پشت تیوالهای لیبرتی که یادمان نرفته عربده هاهای زبانتان را از حلقوم در میاوریم که یادمان نرفته چند صد بلند گوه وتبلیغات وشیطانسازیها وفحاشی ها که یادتان نرفته؟.
از همین رو، در بررسی انجمن نجات، خانواده‌ها را با مدیران و گردانندگان تشکیلات یکی نمی‌گیریم. خانواده‌ای که خواهان دیدار فرزند خود است، مسئول ارتباطات و تصمیم‌های سیاسی یک مجموعه نیست یعنی خانواده های واقعی مجاهدین با خانواده های وزارتی همیشه جدا بوده وخواهد بود.
این تمایز، برای شناخت شیوه فعالیت انجمن نجات و مسئولیت مدیران آن ضروری است.
از تجربه تشکیلاتی تا فعالیت رسانه‌ای
ابراهیم خدابنده در سال‌های عضویت در مجاهدین، با فعالیت‌های سیاسی و بین‌المللی سازمان ارتباط داشت.
پس از تغییر مواضع، همین گذشته به یکی از عناصر اصلی حضور رسانه‌ای او تبدیل شد.
او در مصاحبه‌ها و نوشته‌های خود، به موضوعاتی پرداخت که با ساختار، رهبری، مناسبات داخلی و فعالیت‌های مجاهدین ارتباط داشت.
در این مرحله، سابقه عضویت خدابنده کارکرد تازه‌ای پیدا کرد.
او دیگر از جایگاه یک عضو سازمان سخن نمی‌گفت؛ از جایگاه فردی سخن می‌گفت که گذشته خود را مبنای سانتاژ وتخریب وجعل وتحریف وشیطانسازی علیه مجاهدین وتبلیغ به نفع رژیم قرار داده بود.
این تغییر، در عرصه تبلیغات سیاسی اهمیت فراوان دارد.
اظهارات یک مخالف بیرونی با سخنان فردی که سال‌ها عضو یک تشکیلات بوده، در نگاه مخاطبان یکسان دریافت نمی‌شود. فرد دوم، با تکیه بر سابقه خود، شناخت مستقیم از سازمان را به مخاطب عرضه میکند.
اما تجربه شخصی، جایگزین سند تاریخی نیست.
برای مثال، آگاهی از یک فعالیت مشخص در یک دوره، به معنای اطلاع از همه تصمیم‌های رهبری یا همه مناسبات داخلی یک سازمان در دوره‌های دیگر نیست.
همچنین حضور در یک مسئولیت بین‌المللی، دسترسی به تمامی اطلاعات سیاسی، نظامی یا تشکیلاتی را ثابت نمی‌کند.
بنابراین، در بررسی اظهارات خدابنده، زمان عضویت، حوزه مسئولیت، میزان دسترسی و تاریخ بیان هر ادعا اهمیت دارد.
این روش، به‌ویژه هنگام بررسی اظهارات بعدی او در پرونده‌های قضایی و دادگاه ۱۰۴ نفره، تعیین‌کننده خواهد بود.
از اوین تا مدیریت؛ مسیر یک دگرگونی
اکنون سه مرحله اصلی زندگی سیاسی ابراهیم خدابنده در برابر ما قرار دارد.
مرحله نخست، عضویت در مجاهدین و فعالیت در مناسبات بین‌المللی سازمان است.
مرحله دوم، بازداشت در سوریه، انتقال به ایران و نگهداری در زندان اوین است.
مرحله سوم، تغییر مواضع، فعالیت علیه مجاهدین و رسیدن به مدیریت انجمن نجات است.
پژوهش آمریکایی، میان مرحله دوم و سوم، موضوع همکاری ابراهیم خدابنده با وزارت اطلاعات را مطرح کرده و صریحاً از واداشتن او به این همکاری سخن گفته است.
این گزارش، برای شناخت مسیر بعدی او اهمیت بنیادی دارد.
اما پرونده در همین نقطه پایان نمی‌یابد.
فعالیت‌های انجمن نجات، ارتباطات ابراهیم خدابنده با رسانه‌ها و مقام‌های حکومتی، حضور او در مراسم عمومی و مواضعی که درباره مجاهدین اتخاذ کرده، بخش‌های دیگری از همین تاریخ‌اند.
هر یک از این فعالیت‌ها، باید با تاریخ، مکان، افراد حاضر و مدارک مربوط به خود بررسی شود.
در این میان، حضور ابراهیم خدابنده در مراسمی با حیدر مصلحی، وزیر اطلاعات وقت، از موضوعات مهم پرونده تصویری کتاب است.
عکس اصلی این مراسم توسط رژیم منتشر شده ودر زیر خواهید دید
اهمیت این تصویر، ثبت یک ارتباط علنی است. ماهیت و حدود ارتباطات فراتر از آن، از مجموعه به مسئولیتی که به او داده اند یعنی مدیرعامل انجمن نجات میباشد،کسی که مسسول اداره وبکارگیری همه أعضاء انجمن نجات استانها میباشدوخط دهی بودجه وبرنامه ریزی آن با وزارت اطلاعات میباشد که یونسی علنا به آن اعتراف کرده است . .
پایان فصل؛ از سه نام تا یک شبکه فعالیت
پژوهش آمریکایی درباره وزارت اطلاعات حکومت ایران، سه نام را در یک مسیر تاریخی قرار داده است: مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده.
در این مسیر، جدایی مسعود خدابنده از مجاهدین، فشار بر او و همسرش، سفر اَن سینگلتون به تهران، راه‌اندازی ایران اینترلینک، بازداشت ابراهیم خدابنده و سرانجام همکاری او با وزارت اطلاعات مطرح شده است.
این بخش از پژوهش، یکی از اسناد اصلی برای شناخت دگرگونی جایگاه سیاسی ابراهیم خدابنده است.
اما شناخت کامل این دگرگونی، تنها با بررسی گذشته پایان نمی‌پذیرد.
آنچه پس از زندان اتفاق افتاد، در فعالیت‌های رسانه‌ای، ارتباطات حکومتی و مدیریت انجمن نجات ادامه پیدا کرد.
از این رو، انجمن نجات در این کتاب صرفاً یک نام در زندگی‌نامه ابراهیم خدابنده نیست؛که خود موضوع یک بررسی مفصل تر درباره ساختار، مدیریت، فعالیت‌ها و ارتباطات آن است.
ابراهیم خدابنده از عضویت در مجاهدین به مخالفت وضدیت با مجاهدین رسید. پژوهش تهیه‌شده برای وزارت دفاع آمریکا، در توضیح این دگرگونی، از واداشته شدن او به همکاری با وزارت اطلاعات سخن گفته است.
این سند را در کنار فعالیت‌های بعدی او قرار می‌دهیم تا تاریخ، نه بر اساس برداشت‌های پراکنده، بلکه بر پایه مدارک و توالی واقعی رویدادها بازسازی شود.
در پایان این فصل، یک واقعیت تاریخی برجسته است:
پرونده ابراهیم خدابنده با خروج از زندان اوین بسته نشد؛ مرحله تازه آن در فعالیت‌های پس از زندان و جایگاه او در انجمن نجات شکل گرفت.
اسناد فصل سوم
1. Iran’s Ministry of Intelligence and Security: A Profile، بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا، تهیه‌شده برای وزارت دفاع آمریکا، ۲۰۱۲؛ بخش مربوط به مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده.
2. عفو بین‌الملل، ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳؛ اقدام اضطراری درباره بازداشت ابراهیم خدابنده و جمیل بصام و انتقال آنان از سوریه به ایران.
3. مجلس عوام بریتانیا، ۳۰ اکتبر ۲۰۰۳ و ۱۹ اکتبر ۲۰۰۴؛ پیگیری وضعیت دو بازداشت‌شده و گزارش اقدامات دیپلماتیک بریتانیا.
4. اسناد و انتشارات انجمن نجات؛ برای بررسی ساختار، فعالیت‌های عمومی، مدیریت و ارتباطات سازمانی.
5. اسناد تصویری مراسم با حضور حیدر مصلحی و ابراهیم خدابنده؛ برای بررسی ارتباطات علنی و جایگاه آنان در مراسم.
پایان فصل سوم
فصل چهارم
انجمن نجات؛ تشکیلاتی زیر نظر وزارت اطلاعات
از تأسیس در سال ۱۳۸۰ تا اعترافات مقام‌های حکومتی، ساختار تشکیلاتی و مدیریت ابراهیم خدابنده
تولد یک تشکیلات در جنگ اطلاعاتی
انجمن نجات در تاریخ رویارویی حکومت ولایت فقیه با سازمان مجاهدین خلق ایران، تنها نام یک انجمن نیست. برای شناخت این مجموعه، باید به شرایط تأسیس، ساختار تشکیلاتی، اهداف اعلام‌شده، ارتباطات حکومتی و عملکرد آن در داخل و خارج ایران پرداخت.
در پرونده انجمن نجات، یک سند اهمیت ویژه‌ای دارد: سخنان حسینعلی امیری، رئیس‌کل وقت دادگستری استان فارس، در اردیبهشت ۱۳۸۳.
امیری در اظهاراتی که از او نقل شده، انجمن نجات را مجموعه‌ای متشکل از اعضای جداشده مجاهدین معرفی میکند که زیر نظر وزارت اطلاعات و اداره مسئول مقابله با مجاهدین فعالیت میکنند.
این سخنان، موضوع وابستگی انجمن نجات را از سطح اظهارات مخالفان حکومت فراتر می‌برد؛ زیرا گوینده از مقام‌های قضایی همان حکومتی است که وزارت اطلاعات در ساختار آن فعالیت میکند.
در کنار سخنان امیری، اظهارات علی یونسی، وزیر اطلاعات وقت، درباره تبدیل بازداشت‌شدگان به افرادی که از وزارت اطلاعات دفاع میکنند، بخش دیگری از شیوه عمل این دستگاه را آشکار می‌سازد.
این دو سند را در مرکز بررسی قرار می‌دهم.
موضوع این فصل، صرفاً تغییر مواضع یک فرد یا فعالیت رسانه‌ای یک انجمن نیست. مسئله، شکل‌گیری و عملکرد تشکیلاتی است که در پوشش یک سازمان غیردولتی معرفی شده و در اسناد مربوط به فعالیت‌های اطلاعاتی حکومت علیه مجاهدین، نام آن بارها مطرح شده است.
سال ۱۳۸۰؛ آغاز فعالیت انجمن نجات
بر اساس پرونده مستند مربوط به انجمن نجات، وزارت اطلاعات در سال ۱۳۸۰ این مجموعه را با استفاده از شماری از اعضای سابق مجاهدین و افرادی که پس از جدایی به همکاری با دستگاه اطلاعاتی روی آورده بودند، سازمان داد.
در این پرونده، درباره زمان تشکیل انجمن چنین آمده است:
«وزارت اطلاعات رژیم در سال ۱۳۸۰ این ارگان سرکوب جدید را با مدیریت تعدادی از کارگزاران باسابقه خود و با به‌کارگیری شماری از مأموران استخدام‌شده از بین نفوذی‌های اخراج‌شده از ارتش آزادی‌بخش ملی یا بریدگانی که توسط وزارت اطلاعات عضوگیری شده و به خدمت رژیم درآمده بودند به وجود آورد.»
این عبارت، روایت مشخصی از تاریخ تأسیس و ترکیب اولیه انجمن نجات ارائه میکند.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-160012).txt
سال ۱۳۸۰ در این تاریخ اهمیت دارد. انجمن نجات پیش از بازداشت ابراهیم خدابنده در سوریه و انتقال او به ایران در سال ۱۳۸۲ شکل گرفته بود.
بنابراین، تاریخ انجمن نجات را نباید با دوران بازداشت ابراهیم خدابنده آغاز کرد. آنچه بعدها با حضور او در مدیریت این مجموعه اتفاق افتاد، مرحله‌ای از فعالیت تشکیلاتی بود که پیش‌تر ایجاد شده بود.
در همان پرونده، به راه‌اندازی رادیو نجات در زمستان ۱۳۸۱ نیز اشاره شده است؛ رسانه‌ای که بنا بر این گزارش، برنامه‌های آن در اداره کل «التقاط» وزارت اطلاعات تهیه می‌شد.
این موضوع نشان می‌دهد که در روایت ارائه‌شده از تأسیس انجمن، فعالیت رسانه‌ای و استفاده از اعضای سابق مجاهدین، از آغاز در کنار یکدیگر قرار داشته‌اند.
مشخصات منبع: RAND Corporation، Jeremiah E. Goulka و همکاران، The Mujahedin-e Khalq in Iraq: A Policy Conundrum، شماره MG-871-OSD، سال ۲۰۰۹. نشانی رسمی: https://www.rand.org/pubs/monographs/MG871.html . مأخذ نقل‌قول فارسی: فایل ارسالی «گزارش رند در رابطه با وابسه بودن انجمن نجات».
این نقل‌قول تا زمان تطبیق با نسخه اصلی گزارش، به‌عنوان نقلِ موجود در سند ارسالی ثبت می‌شود؛ انتساب لفظ‌به‌لفظ و شماره صفحه آن هنوز قطعی نیست. اهمیت این موضوع در کنار اظهارات حسینعلی امیری و علی یونسی، بررسی منشأ تشکیلاتی انجمن نجات و کارکرد فعالیت‌های آن در قبال خانواده‌های اعضای مجاهدین است.
در سند پژوهشی تازه‌ای که برای این کتاب فراهم شده، عبارت زیر به گزارش رند نسبت داده شده است: «وزارت اطلاعات، انجمن نجات را در تهران تأسیس کرد تا با اعضای مجاهدین و خانواده‌های آنان ارتباط برقرار کند.» متن ارسالی همچنین می‌گوید پیام انجمن، استقبال حکومت ایران از بازگشت اعضای عادی و تشویق خانواده‌ها به پیگیری خروج نزدیکانشان از سازمان بوده است.
در گزارش پژوهشی سال ۲۰۰۹ مؤسسه رند با عنوان «مجاهدین خلق در عراق؛ یک معمای سیاست‌گذاری» (The Mujahedin-e Khalq in Iraq: A Policy Conundrum)، درباره نقش انجمن نجات در ارتباط با اعضای مجاهدین و خانواده‌های آنان بحث شده است. این پژوهش در مؤسسه رند و برای دفتر وزیر دفاع ایالات متحده تهیه شده است.
مؤسسه رند؛ سند پژوهشی درباره منشأ انجمن نجات
حسینعلی امیری؛ سخنانی از درون دستگاه حکومت
در اردیبهشت ۱۳۸۳، حسینعلی امیری، رئیس‌کل وقت دادگستری استان فارس، درباره انجمن نجات سخن گفت.
امیری یک شخصیت حاشیه‌ای در ساختار حکومت نبود. او در طول فعالیت خود مسئولیت‌های مختلف قضایی و اجرایی، از جمله ریاست دادگستری چند استان، معاونت قوه قضائیه، عضویت حقوق‌دان شورای نگهبان و معاونت امور مجلس ریاست‌جمهوری را بر عهده داشت.
از همین رو، سخنان او درباره انجمن نجات اهمیت ویژه‌ای دارد.
در متن سخنان منتسب به امیری آمده است:
«انجمن نجات از بریده‌های تشکیلاتی منافقین در هر استان زیر نظر وزارت اطلاعات و همان اداره مبارزه با منافقین تشکیل شده و دارند کار فعالی را پیش می‌برند.»
این عبارت، مستقیماً به سه موضوع اشاره دارد: ترکیب انجمن از اعضای جداشده، سازمان‌یافتگی استانی و فعالیت زیر نظر وزارت اطلاعات.
امیری در ادامه می‌گوید:
«آنها بدون اینکه اسمی از وزارت اطلاعات ببرند با تقریباً اکثر اعضای منافقین در سراسر کشور تماس برقرار کرده‌اند و توجیه‌شان کرده‌اند یا حداقل آنها را در جریان وضعیت منافقین قرار داده‌اند.»
این بخش از سخنان، به همان اندازه اهمیت دارد که جمله نخست.
مسئله تنها فعالیت زیر نظر وزارت اطلاعات نیست؛ امیری از فعالیتی سخن می‌گوید که در آن نام وزارت اطلاعات در تماس با مخاطبان مطرح نمی‌شود.
در اینجا، تفاوت میان عنوان ظاهری یک مجموعه و دستگاهی که فعالیت آن را هدایت میکند، آشکار می‌شود.
انجمن نجات با عنوان یک تشکیلات غیردولتی شناخته می‌شود، اما در سخنان منتسب به رئیس‌کل دادگستری فارس، فعالیت آن زیر نظر وزارت اطلاعات توصیف شده است.
امیری سپس ادامه می‌دهد:
«کار هماهنگ و خوبی را پیش می‌برند. به نظر من اینها فعالیتشان نسبت به زمانی که در منافقین بودند بیشتر و مؤثرتر است.»
و در پایان، درباره جهت‌گیری سیاسی آنان می‌گوید:
«بعد از روشن‌شدن حقایق برایشان سرسپرده‌تر به نظام و وزارت اطلاعات نسبت به منافقین شده‌اند.»
مجموع این سخنان، تصویری روشن از نگاه یک مقام قضایی حکومت به انجمن نجات ارائه میکند: تشکیلاتی متشکل از اعضای سابق مجاهدین، فعال در استانها، مرتبط با وزارت اطلاعات و مؤثر در پیشبرد اهداف حکومت علیه سازمانی که پیش‌تر در آن عضویت داشته‌اند.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-160012).txt
این نقل‌قول در پرونده ارسالی ثبت شده است. برای نسخه نهایی چاپی، مشخصات نشریه یا متن اولیه سخنرانی اردیبهشت ۱۳۸۳ نیز باید در شناسنامه سند درج شود.
اما نکته تاریخی و محتوایی روشن است: سخنان منتسب به امیری، مستقیماً درباره رابطه سازمانی انجمن نجات و وزارت اطلاعات است.
علی یونسی وزیر اطلاعات وقت ؛ تبدیل بازداشت‌شده به مدافع وزارت اطلاعات
پنج ماه پس از سخنان امیری، در ۱۳ مهر ۱۳۸۳، علی یونسی، وزیر اطلاعات وقت، در یک مصاحبه تلویزیونی درباره شیوه برخورد دستگاه اطلاعاتی با افراد بازداشت‌شده سخن گفت.
در پرونده موجود، این عبارت از او نقل شده است:
«امروز ما تروریست‌های مسلح، کسانی که آمدند کشته بشوند یا بکشند، ما سالم دستگیر می‌کنیم و آنها را تبدیل می‌کنیم به کسی که آزادانه در جامعه می‌گردد و از جمهوری اسلامی و از وزارت اطلاعات دفاع میکند.»
این سخنان از زبان مسئول عالی دستگاه اطلاعاتی بیان شده است.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-160012).txt
در این جمله، واژه «تبدیل» اهمیت اساسی دارد.
یونسی از بازداشت فرد و سپس تبدیل او به کسی سخن می‌گوید که آزادانه در جامعه حضور دارد و از حکومت و وزارت اطلاعات دفاع میکند.
این توصیف، بخشی از شیوه‌ای را نشان می‌دهد که دستگاه اطلاعاتی وقت درباره تغییر مواضع بازداشت‌شدگان به آن افتخار می‌کرد.
در همان دوره، ابراهیم خدابنده نیز پس از بازداشت در سوریه، به ایران منتقل شده و در زندان اوین نگهداری می‌شد.
پژوهش تهیه‌شده برای وزارت دفاع آمریکا در سال ۲۰۱۲، درباره او صریحاً از واداشته شدن به همکاری با وزارت اطلاعات سخن گفته است.
در کنار یکدیگر قرار گرفتن این اسناد اهمیت دارد: وزیر اطلاعات از شیوه تبدیل بازداشت‌شدگان به مدافعان دستگاه سخن می‌گوید و پژوهش آمریکایی، همکاری اجباری ابراهیم خدابنده با وزارت اطلاعات را گزارش میکند.
این پیوند، یکی از محورهای اصلی شناخت تحول بعدی جایگاه سیاسی خدابنده است.
اداره کل التقاط؛ ساختار هدایت فعالیت‌ها
پرونده انجمن نجات، ساختار هدایت این مجموعه را به اداره کل «التقاط» در وزارت اطلاعات مرتبط میکند؛ بخشی که مأموریت آن مقابله با سازمان مجاهدین خلق ایران معرفی شده است.
در این گزارش، از فردی با نام خانوادگی «باطنی» به‌عنوان مدیرکل وقت این بخش و از «حاج ابوذر اسلامی» به‌عنوان مسئول مرتبط با انجمن نجات نام برده شده است.
گزارش، مسئولیت‌های این بخش را شامل هدایت انجمن، تأمین نیرو و بودجه، ارتباط با اعضای جداشده، فعالیت در میان خانواده‌ها و سازماندهی برنامه‌های داخلی و خارجی معرفی میکند.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-160012).txt
اهمیت این بخش در آن است که پرونده، تنها به بیان یک رابطه کلی با وزارت اطلاعات بسنده نمی‌کند؛ بلکه ساختار اداری، مسئولان و شیوه تقسیم کار را نیز شرح می‌دهد.
در روایت ارائه‌شده، انجمن نجات یک مجموعه منفرد و بدون ارتباط با دستگاه‌های دیگر نیست. فعالیت آن در چارچوب اداره‌ای مشخص و با تقسیم کار میان مرکز و استانها توصیف شده است.
این ساختار، توضیح می‌دهد که چگونه موضوعاتی مانند ارتباط با خانواده‌ها، برگزاری نشست‌ها، استفاده از اعضای سابق مجاهدین و انتشار مطالب رسانه‌ای می‌توانستند در یک برنامه مشترک قرار گیرند.
شعب استانی؛ گسترش تشکیلات در سراسر کشور
انجمن نجات فعالیت خود را به تهران محدود نکرد.
پرونده مربوط به ساختار این مجموعه، از ایجاد شعب یا نمایندگی‌هایی در استان‌های مختلف، از جمله آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اصفهان، خراسان، خوزستان، فارس، لرستان و مازندران سخن می‌گوید.
در این گزارش، مسئولیت تعیین سیاست‌ها و برنامه‌های شعب استانی به ادارات اطلاعات استانها نسبت داده شده است.
همچنین آمده است که در استان‌هایی که انجمن هنوز شکل نگرفته یا فعالیت مؤثری نداشته، بخش مربوط به مقابله با مجاهدین در اداره اطلاعات استان، وظایف آن را مستقیماً انجام می‌داده است.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-160012).txt
این ساختار استانی از دو جهت اهمیت دارد.
نخست، فعالیت در میان خانواده‌های اعضای مجاهدین به شناخت محلی، دسترسی به اطلاعات اشخاص و ارتباطات مستمر نیاز دارد.
دوم، گسترش فعالیت‌ها در استان‌های مختلف، امکان برگزاری نشست‌ها و تولید مطالب رسانه‌ای را در مقیاسی فراتر از دفتر مرکزی فراهم میکند.
در بررسی تاریخ انجمن نجات، شعب استانی تنها واحدهای اداری نیستند. آنها بخش مهمی از شبکه فعالیت این مجموعه را تشکیل می‌دهند و هر شعبه، تاریخ، مدیران و عملکرد مشخص خود را دارد.
خانواده‌ها؛ میدان اصلی فعالیت
یکی از محورهای اصلی فعالیت انجمن نجات، ارتباط با خانواده‌های اعضای مجاهدین بوده است.
در پرونده موجود، هدف این فعالیت‌ها استفاده از روابط عاطفی خانوادگی برای وارد کردن فشار بر اعضای سازمان معرفی شده است.
گزارش، از تماس با خانواده‌ها، برگزاری نشست‌ها، انتشار نامه‌ها و مصاحبه‌ها و تلاش برای جلب حمایت آنان از مواضع انجمن سخن می‌گوید.
در همین چارچوب، مسئله ارتباط خانواده‌ها با اعضای مجاهدین، از یک مطالبه انسانی به موضوعی در منازعه سیاسی و اطلاعاتی تبدیل شده است.
حق خانواده برای ارتباط با نزدیکان خود، حقی انسانی است. اما استفاده از نام و عواطف خانواده‌ها در یک برنامه سازمان‌یافته سیاسی، موضوع دیگری است.
در پرونده انجمن نجات، این تفاوت اهمیت بنیادی دارد.
خانواده‌هایی که خواهان دیدار عزیزان خود بوده‌اند، مسئول تصمیم‌های مدیران انجمن یا دستگاه‌های حکومتی نیستند.
مسئولیت فعالیت‌های تشکیلاتی و سیاسی، متوجه کسانی است که آن فعالیت‌ها را طراحی، هدایت و اجرا کرده‌انددرفصل سوم هم گفتیم خانواده واقعی مجاهدین وخانواده های وزارتی ویا کسانی در میز وزارت اطلاعات فعالیت میکنند (خانواده های الدنگ وزارتی ) همیشه فرق کرده ومیکند..
رادیو نجات؛ از تماس فردی تا عملیات رسانه‌ای
بر اساس پرونده موجود، در زمستان ۱۳۸۱ رادیویی با نام «نجات» راه‌اندازی شد.
گزارش، تهیه برنامه‌های این رادیو را به اداره کل التقاط وزارت اطلاعات نسبت می‌دهد و می‌گوید اجرای برنامه‌ها بر عهده افرادی گذاشته شده بود که در فعالیت‌های مرتبط با اعضای جداشده مشارکت داشتند.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-160012).txt
رادیو در آن دوره ابزاری مهم برای رساندن پیام به مخاطبانی بود که دسترسی مستقیم به آنان دشوار بود.
راه‌اندازی یک رسانه با نام نجات، در کنار فعالیت انجمن نجات، نشان‌دهنده جایگاه تبلیغات و ارتباطات در این پرونده است.
بعدها فعالیت‌های رسانه‌ای انجمن به وب‌سایت، انتشار مصاحبه، گزارش و مطالب چندزبانه نیز گسترش یافت.
وب‌سایت انجمن نجات، بخشی از همین حضور رسانه‌ای است و در آن، مطالب فراوانی درباره مجاهدین، اعضای سابق و خانواده‌ها منتشر شده است.
برای شناخت عملکرد انجمن، محتوای این رسانه‌ها به اندازه ساختار مدیریتی آن اهمیت دارد؛ زیرا اهداف سیاسی هر مجموعه، در انتخاب موضوعات، مخاطبان و شیوه انتشار مطالب نیز آشکار می‌شود.
فرانسه؛ گسترش فعالیت به خارج از ایران
در پرونده انجمن نجات، به اعزام هیئتی به فرانسه در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۶ اشاره شده است.
این گزارش، آرش صامتی‌پور و بابک امین را از چهره‌های اصلی هیئت معرفی میکند و هدف سفر را پیگیری موضوعات مرتبط با مجاهدین نزد مقام‌های فرانسوی می‌داند.
همچنین به گفت‌وگوهای رسانه‌ای اعضای هیئت و طرح اتهاماتی علیه مجاهدین در فرانسه اشاره میکند.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-160012).txt
این بخش از تاریخ انجمن نجات اهمیت ویژه‌ای دارد.
فعالیت انجمن از مرزهای ایران فراتر رفته و به کشوری رسیده بود که در تاریخ فعالیت سیاسی و بین‌المللی مقاومت ایران جایگاهی مهم دارد.
در چنین شرایطی، عنوان سازمان غیردولتی می‌توانست امکان حضور در محافل رسانه‌ای، حقوق بشری و سیاسی را فراهم کند.
برای بررسی دقیق سفر سپتامبر ۲۰۰۶، متن مصاحبه‌های انجام‌شده در فرانسه، نام نهادهای ملاقات‌کننده و مدارک مربوط به برنامه هیئت، اسناد تکمیلی این پرونده خواهند بود.
اما اصل موضوع در گزارش موجود روشن است: فعالیت‌های خارجی، بخشی از برنامه انجمن نجات معرفی شده‌اند.
لرد رابین کوربت؛ انجمن نجات در اسناد پارلمان بریتانیا
نام انجمن نجات در مکاتبات لرد رابین کوربت، عضو مجلس اعیان بریتانیا و رئیس کمیته پارلمانی بریتانیا برای آزادی ایران، نیز مطرح شده است.
کوربت در نامهای در ژانویه ۲۰۰۸، از مجموعه‌هایی سخن گفت که به گفته او با عنوان سازمان‌های غیردولتی فعالیت می‌کردند.
او انجمن نجات را در کنار انجمن پیوند و انجمن آوا نام برد.
اهمیت این نامه در آن است که موضوع فعالیت انجمن نجات، در سطح مکاتبات یک شخصیت پارلمانی بریتانیا مطرح شده و با مسئله انتشار اطلاعات نادرست علیه مقاومت ایران پیوند خورده است.
کوربت همچنین نام ایران اینترلینک را در میان رسانه‌ها و مجموعه‌های فعال علیه مجاهدین ذکر کرد.
این نام برای پرونده ما آشناست.
پژوهش آمریکایی درباره وزارت اطلاعات، فعالیت مسعود خدابنده و اَن سینگلتون را در ارتباط با ایران اینترلینک بررسی کرده است.
بدین ترتیب، در منابع مختلف، نام انجمن نجات، ایران اینترلینک و افرادی که از مجاهدین جدا شده‌اند، در بررسی فعالیت‌های حکومت علیه این سازمان تکرار می‌شود.
این هم‌پوشانی، برای شناخت شبکه رسانه‌ای و سیاسی فعال علیه مجاهدین اهمیت دارد.
ابراهیم خدابنده؛ از زندان اوین تا مدیریت انجمن
در این مرحله از تاریخ انجمن نجات، جایگاه ابراهیم خدابنده برجسته می‌شود.
او پیش از بازداشت در سوریه، سال‌ها عضو سازمان مجاهدین خلق ایران بود و در فعالیت‌های بین‌المللی آن مشارکت داشت.
در آوریل ۲۰۰۳ در سوریه بازداشت شد و در ژوئن همان سال به ایران انتقال یافت.
در دوره بازداشت، وضعیت او موضوع پیگیری عفو بین‌الملل و نمایندگان پارلمان بریتانیا قرار گرفت.
پژوهش سال ۲۰۱۲ درباره وزارت اطلاعات حکومت ایران، پس از شرح فعالیت‌های مسعود خدابنده و اَن سینگلتون، به ابراهیم خدابنده می‌پردازد و تصریح میکند که وزارت اطلاعات او را نیز به همکاری واداشت.
این گزارش، یکی از اسناد اصلی برای شناخت دگرگونی سیاسی خدابنده است.
در سال‌های بعد، او در فعالیت‌های علنی علیه مجاهدین حضور یافت و سرانجام در جایگاه مدیرعامل انجمن نجات شناخته شد.
در معرفی منتشرشده انجمن نجات در اکتبر ۲۰۲۳ و مصاحبه او با روزنامه Tehran Times در ژوئن همان سال، این جایگاه مدیریتی ثبت شده است.
بنابراین، تاریخ سیاسی خدابنده پس از اوین، با تاریخ فعالیت انجمن نجات پیوند خورده است.
فردی که پیش‌تر در مناسبات بین‌المللی مجاهدین فعالیت داشت، بعدها در مقام مدیرعامل مجموعه‌ای قرار گرفت که بخش عمده فعالیت‌های عمومی آن به مخالفت با همان سازمان اختصاص داشت.
در شناخت این دگرگونی، هم سابقه بازداشت و هم گزارش همکاری با وزارت اطلاعات و هم جایگاه بعدی او در انجمن نجات اهمیت دارند.
این سه بخش، مسیر تاریخی واحدی را تشکیل می‌دهند.
مدیریت انجمن؛ جایگاه و مسئولیت
مدیرعامل انجمن نجات، در جایگاه مسئول اجرایی مجموعه، نقش مهمی در معرفی مواضع و فعالیت‌های آن دارد.
حضور ابراهیم خدابنده در مصاحبه‌های رسانه‌ای، انتشار مطالب با نام او و ارتباطات عمومی انجمن، بخشی از مسئولیت و جایگاه او را نشان می‌دهد.
در این موقعیت، گذشته سیاسی خدابنده نیز به یکی از ابزارهای اصلی معرفی او تبدیل شده است.
سابقه عضویت طولانی در مجاهدین، برای مخاطبانی که با ساختار درونی این سازمان آشنا نیستند، به اظهارات او وزن ویژه‌ای می‌دهد.
اما اهمیت تاریخی این جایگاه، تنها در سخنان فردی خدابنده خلاصه نمی‌شود.
او در رأس مجموعه‌ای قرار دارد که درباره وابستگی و عملکرد آن، اسناد و گزارش‌های متعددی منتشر شده است.
از همین رو، فعالیت‌های خدابنده را باید هم در زندگی‌نامه سیاسی او و هم در تاریخ تشکیلاتی انجمن نجات بررسی کرد.
انجمن نجات و پوشش سازمان غیردولتی
انجمن نجات خود را سازمانی غیردولتی معرفی میکند.
در مقابل، اظهارات حسینعلی امیری، فعالیت آن را زیر نظر وزارت اطلاعات توصیف میکند و به خودداری از ذکر نام این وزارتخانه در تماس‌های انجمن اشاره دارد.
این دو تصویر، هسته اصلی پرونده را تشکیل می‌دهند.
عنوان غیردولتی، در مناسبات بین‌المللی اهمیت فراوانی دارد. چنین عنوانی امکان معرفی یک مجموعه به‌عنوان نماینده جامعه مدنی و حضور در برنامه‌های رسانه‌ای و حقوق بشری را فراهم میکند.
در مورد انجمن نجات، همین عنوان در کنار فعالیت‌های سیاسی علیه مجاهدین قرار گرفته است.
در پرونده موجود، استفاده از پوشش غیردولتی برای فعالیت در محافل خارجی و طرح موضوعات حقوق بشری علیه مجاهدین، بخشی از اهداف تشکیلات معرفی شده است.
متن جای‌گذاری‌شده(20261108-160012).txt
در اینجا، سخنان امیری اهمیت تعیین‌کننده پیدا میکند.
او نه‌تنها از فعالیت زیر نظر وزارت اطلاعات سخن گفته، بلکه به عدم ذکر نام این وزارتخانه در تماس‌های انجمن اشاره کرده است.
این عبارت، یکی از روشن‌ترین بخش‌های سند درباره فاصله میان معرفی عمومی انجمن و ساختار هدایت آن است.
نتیجه فصل؛ اسنادی که ساختار را آشکار میکنند
در بررسی انجمن نجات، چند مرحله تاریخی در برابر ما قرار دارد.
در سال ۱۳۸۰، بنا بر پرونده موجود، انجمن نجات در چارچوب برنامه وزارت اطلاعات برای مقابله با مجاهدین شکل گرفت.
در زمستان ۱۳۸۱، رادیو نجات به‌عنوان یکی از ابزارهای رسانه‌ای مرتبط با این فعالیت‌ها معرفی شد.
در اردیبهشت ۱۳۸۳، حسینعلی امیری، رئیس‌کل وقت دادگستری فارس، در سخنانی که از او ثبت شده، انجمن نجات را مجموعه‌ای فعال زیر نظر وزارت اطلاعات معرفی کرد.
در مهر همان سال، علی یونسی، وزیر اطلاعات وقت، درباره تبدیل بازداشت‌شدگان به مدافعان حکومت و وزارت اطلاعات سخن گفت.
در سال‌های بعد، فعالیت‌های انجمن در استان‌های مختلف و خارج از ایران گسترش یافت و نام آن در مکاتبات و گزارش‌های بین‌المللی نیز مطرح شد.
ابراهیم خدابنده، که پژوهش آمریکایی از واداشته شدن او به همکاری با وزارت اطلاعات سخن گفته است، بعدها در جایگاه مدیرعامل انجمن نجات قرار گرفت.
این اسناد، تاریخ انجمن نجات را از یک معرفی ساده به‌عنوان سازمان غیردولتی فراتر می‌برند.
انجمن نجات در پرونده حاضر، تشکیلاتی است که رابطه آن با وزارت اطلاعات نه‌فقط از سوی مخالفان حکومت، بلکه در سخنان منتسب به یکی از مقام‌های ارشد قضایی حکومت نیز به‌صراحت بیان شده است.
در این میان، ابراهیم خدابنده یکی از چهره‌های محوری تاریخ بعدی انجمن است.
از اوین تا مدیریت انجمن نجات، مسیری طی شده که شناخت آن بدون بررسی نقش وزارت اطلاعات، فعالیت اعضای جداشده و ساختار سازمانی انجمن کامل نمی‌شود.
این فصل، جایگاه انجمن نجات را در پرونده تاریخی ابراهیم خدابنده روشن میکند؛ تشکیلاتی که فعالیت‌های آن در داخل و خارج ایران، به یکی از محورهای اصلی مقابله سیاسی و تبلیغاتی با مجاهدین تبدیل شده است.
اسناد و منابع فصل چهارم
سند اول: پرونده «انجمن نجات»
متن پژوهشی ارائه‌شده درباره تأسیس انجمن در سال ۱۳۸۰، اداره کل التقاط، ساختار استانی، فعالیت‌های رسانه‌ای و سفر هیئت انجمن به فرانسه در سپتامبر ۲۰۰۶. این پرونده مبنای بخش‌های تاریخی و تشکیلاتی فصل حاضر است.
سند دوم: اظهارات حسینعلی امیری، اردیبهشت ۱۳۸۳
نقل‌قول‌های مربوط به تشکیل انجمن نجات زیر نظر وزارت اطلاعات، تماس با اعضای سابق مجاهدین و هماهنگی فعالیت‌ها. متن نقل‌شده در پرونده موجود ثبت شده است؛ مشخصات انتشار اولیه سخنرانی برای ارجاع نهایی کتاب باید تکمیل شود.
سند سوم: اظهارات علی یونسی، ۱۳ مهر ۱۳۸۳
نقل‌قول از مصاحبه تلویزیونی وزیر اطلاعات وقت درباره تبدیل بازداشت‌شدگان به مدافعان حکومت و وزارت اطلاعات. مأخذ اولیه برنامه تلویزیونی برای نسخه چاپی باید ثبت شود.
سند چهارم: پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا، ۲۰۱۲
Iran’s Ministry of Intelligence and Security: A Profile، تهیه‌شده برای وزارت دفاع آمریکا؛ بخش مربوط به مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده.
سند پنجم: مکاتبات لرد رابین کوربت، ۲۰۰۸
نامه‌های مربوط به انجمن نجات و دیگر مجموعه‌های فعال علیه مجاهدین، منتشرشده یا بازنشرشده در منابع پارلمانی و سیاسی بریتانیا.
سند ششم: معرفی ابراهیم خدابنده در انجمن نجات و Tehran Times، ۲۰۲۳
مدارک مربوط به جایگاه مدیریتی ابراهیم خدابنده و فعالیت‌های رسانه‌ای او در مقام مسئول انجمن.
سند هفتم: گزارش ESISC، ۲۰۲۲
گزارش مرکز اروپایی مطالعات اطلاعاتی و امنیتی درباره فعالیت دستگاه‌های اطلاعاتی حکومت ایران علیه مخالفان خارج از کشور.
پایان فصل چهارم
فصل پنجم: پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا؛ از مسعود خدابنده و اَن سینگلتون تا ابراهیم خدابنده
فصل پنجم
سه نام در یک پرونده اطلاعاتی
پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا؛ از جذب مسعود خدابنده و اَن سینگلتون تا همکاری ابراهیم خدابنده با وزارت اطلاعات
سندی که نام‌ها را کنار هم قرار داد
پرونده ابراهیم خدابنده تنها در زندان اوین، فعالیت‌های انجمن نجات یا اظهارات مقام‌های حکومت ولایت فقیه خلاصه نمی‌شود. یک پژوهش آمریکایی، مسیر او را در کنار دو چهره دیگر بررسی کرده است: مسعود خدابنده و اَن سینگلتون.
این پژوهش با عنوان Iran’s Ministry of Intelligence and Security: A Profile در سال ۲۰۱۲ توسط بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا برای وزارت دفاع ایالات متحده تهیه شد.
موضوع گزارش، ساختار و فعالیت‌های وزارت اطلاعات حکومت ایران است. در بخشی از آن، نویسندگان برای توضیح شیوه جذب افراد و به‌کارگیری آنان علیه مخالفان حکومت، سرگذشت خانواده خدابنده را بررسی کرده‌اند.
اهمیت این بخش در آن است که از سه فرد جداگانه سخن نمی‌گوید. گزارش، مسیر مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده را در یک روایت پیوسته قرار می‌دهد.
در این روایت، فشار بر خانواده، تهدید به مصادره اموال، سفر به تهران، آموزش اطلاعاتی، فعالیت رسانه‌ای و واداشتن یک زندانی به همکاری با وزارت اطلاعات، حلقه‌های یک زنجیره‌اند.
برای شناخت این زنجیره، باید از نخستین نام آغاز کرد: مسعود خدابنده.
مسعود خدابنده؛ جدایی و آغاز همکاری
مسعود خدابنده از اعضای سابق سازمان مجاهدین خلق ایران بود.
او در سال ۱۹۹۶ تصمیم به ترک سازمان گرفت. در ادامه، با اَن سینگلتون ازدواج کرد؛ زنی بریتانیایی که از اواخر دهه ۱۹۸۰ با مجاهدین ارتباط داشت.
در پژوهش آمریکایی، این دو نفر به‌عنوان نمونه‌ای از شیوه وزارت اطلاعات برای جذب افراد خارج از ایران معرفی شده‌اند.
گزارش توضیح می‌دهد که پس از ازدواج، وزارت اطلاعات با تهدید به مصادره دارایی‌های مادر مسعود خدابنده در تهران، این زوج را تحت فشار قرار داد.
در ترجمه فارسی سند آمده است:
«به فاصله کمی بعد از این ازدواج وزارت اطلاعات با تهدید به اینکه اموال گسترده مادر خدابنده را در تهران ضبط میکند آنها را مجبور به همکاری کرد.»
این عبارت، سازوکار فشار را روشن میکند.
وزارت اطلاعات برای جذب مسعود خدابنده و اَن سینگلتون، از تهدید دارایی‌های خانوادگی استفاده کرد. هدف فشار، تنها فردی نبود که از سازمان جدا شده بود؛ همسر او نیز در همین فرایند قرار گرفت.
گزارش در ادامه تصریح میکند:
«سینگلتون و خدابنده حاضر به همکاری با وزارت اطلاعات و جاسوسی علیه مجاهدین خلق شدند.»
در اینجا، موضوع دیگر صرفاً تغییر عقیده یا جدایی تشکیلاتی نیست. پژوهش آمریکایی از همکاری اطلاعاتی علیه سازمانی سخن می‌گوید که مسعود خدابنده پیش‌تر عضو آن بود.
جدایی از یک سازمان سیاسی، حق هر فرد است. اما همکاری اطلاعاتی با دستگاه امنیتی حکومتی که با همان سازمان درگیر است، موضوعی کاملاً متفاوت است.
این تفاوت، محور اصلی پرونده مسعود خدابنده در پژوهش آمریکایی است.
اَن سینگلتون؛ از بریتانیا تا تهران
اَن سینگلتون، شهروند بریتانیایی، پیش از ازدواج با مسعود خدابنده با مجاهدین ارتباط داشت.
پژوهش آمریکایی او را در مرکز نمونه‌ای قرار می‌دهد که درباره شیوه جذب افراد غیرایرانی توسط وزارت اطلاعات بررسی کرده است.
در سال ۲۰۰۲، سینگلتون به تهران سفر کرد.
در ترجمه فارسی گزارش آمده است:
«در سال ۲۰۰۲ سینگلتون در تهران با عوامل وزارت اطلاعات که نسبت به سابقه او علاقه‌مند بودند ملاقات کرد.»
این سفر، در روایت پژوهش، یک دیدار معمول خانوادگی معرفی نشده است.
گزارش از ملاقات او با عوامل وزارت اطلاعات سخن می‌گوید و در ادامه، به آموزش‌هایی اشاره میکند که در تهران دریافت کرد.
«اَن سینگلتون در حین اقامت خود در تهران آموزش‌ها و تعلیمات وزارت اطلاعات را فرا گرفت.»
این جمله، بخش مهمی از پرونده است.
گزارش آمریکایی، فعالیت بعدی سینگلتون را در امتداد این سفر و آموزش قرار می‌دهد.
در زمستان ۲۰۰۲، پس از بازگشت به بریتانیا، وب‌سایت ایران اینترلینک راه‌اندازی شد.
به این ترتیب، در روایت گزارش، مسیر سینگلتون از ارتباط پیشین با مجاهدین به همکاری با وزارت اطلاعات و سپس فعالیت رسانه‌ای علیه مجاهدین می‌رسد.
ایران اینترلینک؛ رسانه‌ای در ادامه یک مسیر اطلاعاتی
ایران اینترلینک در سال‌های بعد به یکی از پایگاه‌های انتشار مطالب علیه سازمان مجاهدین خلق ایران تبدیل شد.
اهمیت این وب‌سایت در پژوهش آمریکایی، تنها محتوای مطالب منتشرشده نیست؛ زمان تأسیس و ارتباط آن با فعالیت‌های اَن سینگلتون و مسعود خدابنده نیز اهمیت دارد.
پژوهش، تأسیس ایران اینترلینک را پس از سفر سینگلتون به تهران و دریافت آموزش‌های وزارت اطلاعات قرار داده است.
این توالی، بخش تعیین‌کننده روایت است.
در یک سوی ماجرا، دستگاه اطلاعاتی حکومت ایران قرار دارد که بنا بر پژوهش، با تهدید دارایی‌های خانوادگی، مسعود خدابنده و اَن سینگلتون را به همکاری واداشت.
در سوی دیگر، رسانه‌ای قرار دارد که پس از سفر سینگلتون به تهران فعالیت خود را آغاز کرد و به انتشار مطالب علیه مجاهدین پرداخت.
در بررسی فعالیت‌های اطلاعاتی، رسانه تنها ابزار انتشار خبر نیست. رسانه می‌تواند برای ساختن تصویر سیاسی از یک سازمان، تکرار اتهام‌ها، تأثیرگذاری بر افکار عمومی و رساندن پیام به محافل سیاسی و حقوق بشری به کار گرفته شود.
ایران اینترلینک در همین بستر تاریخی بررسی می‌شود.
نام این رسانه بعدها در مکاتبات لرد رابین کوربت نیز مطرح شد؛ مکاتباتی که در فصل چهارم، در کنار نام انجمن نجات و دیگر مجموعه‌های فعال علیه مجاهدین بررسی کردیم.
از اینجا، مسیر مسعود خدابنده و اَن سینگلتون به پرونده ابراهیم خدابنده می‌رسد.
ابراهیم خدابنده؛ از بازداشت در سوریه تا همکاری با وزارت اطلاعات
در ۱۸ آوریل ۲۰۰۳، ابراهیم خدابنده همراه جمیل بصام در سوریه بازداشت شد.
در ۱۲ ژوئن همان سال، آن دو به ایران انتقال یافتند. موضوع بازداشت و انتقال آنان در اطلاعیه عفو بین‌الملل و پیگیری‌های پارلمانی بریتانیا ثبت شد.
ابراهیم خدابنده در آن هنگام، برخلاف برادرش مسعود، همچنان در شمار اعضای مجاهدین قرار داشت.
این تفاوت تاریخی اهمیت دارد. مسعود خدابنده در سال ۱۹۹۶ از سازمان جدا شده بود، اما ابراهیم در سال ۲۰۰۳ در شرایطی بازداشت شد که هنوز با مجاهدین ارتباط تشکیلاتی داشت.
پژوهش آمریکایی، پس از شرح فعالیت‌های مسعود و اَن سینگلتون، به سرنوشت ابراهیم می‌پردازد.
در ترجمه فارسی گزارش آمده است:
«در سال ۲۰۰۴ سینگلتون نهایتاً برادر همسر خود به‌نام ابراهیم را بعد از اینکه در سوریه دستگیر شده و از سوریه به ایران فرستاده شده بود ملاقات کرد.»
گزارش سپس به ارتباط میان دستگاه‌های امنیتی سوریه و ایران اشاره میکند.
اما جمله تعیین‌کننده، در پایان همین بخش قرار دارد:
«نهایتاً وزارت اطلاعات ابراهیم خدابنده را هم مجبور به همکاری با خود کرد.»
این عبارت، نتیجه‌ای است که پژوهش آمریکایی درباره ابراهیم خدابنده ثبت کرده است.
نویسندگان گزارش، او را صرفاً یک عضو سابق مجاهدین یا فردی که پس از بازداشت تغییر عقیده داده، معرفی نکرده‌اند. آنان صریحاً از واداشتن او به همکاری با وزارت اطلاعات سخن گفته‌اند.
این بخش در صفحات ۲۶ و ۲۷ گزارش اصلی قرار دارد.
irp.fas.org+1
سنگاپور؛ مسیر تماس با عوامل خارجی
پژوهش آمریکایی، علاوه بر تهران و بریتانیا، از کشور دیگری نیز نام می‌برد: سنگاپور.
در متن اصلی گزارش آمده است که اَن سینگلتون سفرهای متعددی به ایران و سنگاپور داشت و سنگاپور را محلی معرفی میکند که وزارت اطلاعات با عوامل خارجی خود در آن تماس برقرار می‌کرد.
این نکته در ترجمه فارسی کوتاه‌شده‌ای که پیش‌تر بررسی کردیم، برجسته نبود.
در متن کامل انگلیسی، سفرهای سینگلتون به ایران و سنگاپور بخشی از روایت فعالیت‌های او پس از آغاز همکاری با وزارت اطلاعات است.
اهمیت این موضوع در آن است که پرونده از ارتباط میان تهران و بریتانیا فراتر می‌رود.
گزارش، شبکه‌ای از تماس‌های خارجی را توصیف میکند که در آن، عوامل مرتبط با وزارت اطلاعات از نقاط مختلف برای ارتباط و ادامه فعالیت استفاده می‌کردند.
سنگاپور در این بخش، یک مقصد گردشگری یا محل اقامت معمولی معرفی نشده است؛ پژوهش آن را در ارتباط با تماس‌های اطلاعاتی وزارتخانه مطرح میکند.
جذب اعضای سابق؛ سیاستی فراتر از خانواده خدابنده
پژوهش آمریکایی، پیش از ورود به سرگذشت مسعود خدابنده و اَن سینگلتون، به سیاست جذب اعضای سابق مجاهدین در اروپا می‌پردازد.
در گزارش آمده است که وزارت اطلاعات طی سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۳، اعضای سابق مجاهدین را در اروپا جذب کرد و از آنان برای راه‌اندازی کارزار انتشار اطلاعات گمراه‌کننده علیه سازمان استفاده کرد.
این بخش نشان می‌دهد که پرونده خانواده خدابنده، در پژوهش آمریکایی، نمونه‌ای از سیاستی گسترده‌تر معرفی شده است.
دستگاه اطلاعاتی حکومت ایران، اعضای سابق یک سازمان مخالف را برای فعالیت علیه همان سازمان به کار می‌گرفت.
این شیوه چند ویژگی داشت.
نخست، استفاده از افرادی که سابقه عضویت در مجاهدین داشتند و می‌توانستند خود را آشنا با مناسبات درونی آن معرفی کنند.
دوم، بهره‌گیری از امکانات رسانه‌ای در خارج از ایران برای انتشار مطالب علیه سازمان.
سوم، استفاده از ارتباطات خانوادگی و شخصی برای اعمال فشار و جذب افراد.
چهارم، گسترش فعالیت از داخل ایران به کشورهای اروپایی و دیگر نقاط جهان.
پژوهش آمریکایی این موضوع را در بخش مربوط به جذب نیرو توسط وزارت اطلاعات بررسی کرده است، نه در یک گزارش مستقل درباره اختلافات درونی مجاهدین.
terrorism
پیوند با انجمن نجات؛ دو مسیر، یک دستگاه
در فصل چهارم، سخنان منتسب به حسینعلی امیری، رئیس‌کل وقت دادگستری استان فارس، درباره تشکیل انجمن نجات زیر نظر وزارت اطلاعات را بررسی کردیم.
او در اردیبهشت ۱۳۸۳ از فعالیت اعضای جداشده مجاهدین در چارچوب انجمن نجات و هماهنگی آنان با وزارت اطلاعات سخن گفته بود.
در همان سال، پژوهش آمریکایی بعدها ثبت کرد که اَن سینگلتون با ابراهیم خدابنده ملاقات کرده و وزارت اطلاعات او را نیز به همکاری واداشته است.
این دو سند به دو بخش از یک سیاست می‌پردازند.
سخنان امیری، ساختار استفاده از اعضای جداشده در انجمن نجات را توضیح می‌دهد.
پژوهش آمریکایی، شیوه جذب و به‌کارگیری افراد مشخص را در فعالیت علیه مجاهدین بررسی میکند.
در سال‌های بعد، ابراهیم خدابنده به مدیریت انجمن نجات رسید.
این پیوند تاریخی، جایگاه او را در پرونده انجمن نجات برجسته میکند.
در یک سو، گزارش آمریکایی از همکاری او با وزارت اطلاعات سخن می‌گوید؛ در سوی دیگر، اسناد فعالیت‌های عمومی انجمن، او را در جایگاه مدیرعامل معرفی میکنند.
از این رو، بررسی زندگی سیاسی ابراهیم خدابنده بدون شناخت تاریخ و عملکرد انجمن نجات، ناقص می‌ماند.
یک پژوهش آمریکایی و اهمیت آن در تاریخ‌نگاری
گزارش Iran’s Ministry of Intelligence and Security: A Profile در دسامبر ۲۰۱۲ منتشر شد.
این پژوهش توسط بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا، در چارچوب توافق میان‌سازمانی با برنامه پشتیبانی جنگ نامنظمِ دفتر پشتیبانی فنی مقابله با تروریسم، تهیه شده است.
این مشخصات روی صفحه عنوان گزارش درج شده‌اند.
پژوهش، اطلاعات خود را از منابع آشکار، از جمله نشریات فارسی و انگلیسی، وب‌سایت‌های خبری و مطالب منتشرشده در فضای اینترنت گردآوری کرده است.
اهمیت این گزارش برای کتاب حاضر در سه موضوع است.
نخست، وزارت اطلاعات حکومت ایران را در چارچوب ساختار، شیوه‌های جذب نیرو و فعالیت‌های داخلی و خارجی بررسی میکند.
دوم، استفاده از اعضای سابق مجاهدین در فعالیت‌های اطلاعاتی و تبلیغاتی علیه سازمان را به‌عنوان یکی از شیوه‌های وزارت اطلاعات ثبت کرده است.
سوم، نام مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده را در یک بخش مشخص قرار داده و درباره همکاری آنان با وزارت اطلاعات سخن گفته است.
بنابراین، این پژوهش در پرونده ابراهیم خدابنده یک منبع مستقیم و مهم است؛ نه صرفاً یک اشاره گذرا به نام او.
پایان فصل؛ از یک خانواده تا یک پرونده اطلاعاتی
سرگذشت مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده، در پژوهش آمریکایی به یکدیگر پیوند خورده است.
مسعود خدابنده در سال ۱۹۹۶ از مجاهدین جدا شد.
پس از ازدواج او با اَن سینگلتون، وزارت اطلاعات، بنا بر گزارش، با تهدید دارایی‌های مادر خدابنده در تهران، این زوج را به همکاری واداشت.
اَن سینگلتون در سال ۲۰۰۲ به تهران رفت، با عوامل وزارت اطلاعات ملاقات کرد و آموزش دید.
پس از بازگشت به بریتانیا، ایران اینترلینک راه‌اندازی شد.
در سال ۲۰۰۳، ابراهیم خدابنده در سوریه بازداشت و به ایران منتقل شد.
در سال ۲۰۰۴، اَن سینگلتون با او ملاقات کرد.
پژوهش آمریکایی در پایان این زنجیره تصریح میکند که وزارت اطلاعات، ابراهیم خدابنده را نیز به همکاری واداشت.
این رویدادها، در کنار تاریخ انجمن نجات و اظهارات مقام‌های حکومتی درباره استفاده از اعضای جداشده مجاهدین، بخشی از سیاست اطلاعاتی حکومت ولایت فقیه علیه مخالفان سازمان‌یافته را آشکار میکنند.
ابراهیم خدابنده در این پرونده، تنها یک عضو سابق مجاهدین نیست. نام او در پژوهشی درباره وزارت اطلاعات، در کنار مسعود خدابنده و اَن سینگلتون، به‌عنوان فردی که به همکاری با این دستگاه واداشته شد، ثبت شده است.
این سند، یکی از پایه‌های اصلی شناخت فعالیت‌های بعدی اوست؛ فعالیت‌هایی که از مواضع رسانه‌ای علیه مجاهدین تا مدیریت انجمن نجات امتداد یافت.
اسناد فصل پنجم
سند اصلی:
Iran’s Ministry of Intelligence and Security: A Profile، بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا، دسامبر ۲۰۱۲، صفحات ۲۶ و ۲۷، بخش جذب نیرو و پرونده مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده.
سند تکمیلی اول: گزارش عفو بین‌الملل، ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳، درباره بازداشت و انتقال ابراهیم خدابنده و جمیل بصام از سوریه به ایران.
سند تکمیلی دوم: مکاتبات و مذاکرات پارلمان بریتانیا در سال‌های ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ درباره وضعیت ابراهیم خدابنده.
سند تکمیلی سوم: اظهارات منتسب به حسینعلی امیری، اردیبهشت ۱۳۸۳، درباره تشکیل و فعالیت انجمن نجات زیر نظر وزارت اطلاعات.
سند تکمیلی چهارم: گزارش ESISC درباره فعالیت دستگاه‌های اطلاعاتی حکومت ایران علیه مخالفان خارج از کشور، ۲۰۲۲.
پایان فصل پنجم
فصل ششم: «مسعود خدابنده و اَن سینگلتون؛ از ایران اینترلینک تا شبکه تبلیغات برون‌مرزی»
فصل ششم
مسعود خدابنده و اَن سینگلتون
از ایران اینترلینک تا شبکه تبلیغات برون‌مرزی
وقتی تبلیغات، مرزها را پشت سر گذاشت
در بررسی تاریخ فعالیت وزارت اطلاعات حکومت ولایت فقیه علیه سازمان مجاهدین خلق ایران، نام مسعود خدابنده و اَن سینگلتون جایگاهی مشخص دارد. اهمیت این دو نفر تنها در سابقه ارتباط آنان با مجاهدین یا انتشار مطالب انتقادی علیه این سازمان نیست؛ بلکه در پیوندی است که پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا میان فعالیت‌های آنان و وزارت اطلاعات ثبت کرده است.
در فصل پنجم، سند آمریکایی را بررسی کردیم. در آن گزارش، از فشار وزارت اطلاعات بر مسعود خدابنده و اَن سینگلتون، تهدید به مصادره دارایی‌های خانوادگی، ملاقات سینگلتون با عوامل اطلاعاتی در تهران و راه‌اندازی ایران اینترلینک پس از بازگشت او به بریتانیا سخن رفته است.
اکنون موضوع این فصل، فعالیت‌هایی است که از آن نقطه به بعد شکل گرفت.
وزارت اطلاعات برای مقابله با مخالفان سیاسی در خارج از کشور، تنها به سفارتخانه‌ها و مأموران رسمی متکی نبود. استفاده از اعضای سابق سازمان‌های مخالف، رسانه‌های اینترنتی، ارتباط با روزنامه‌نگاران و طرح موضوعات حقوق بشری علیه مخالفان، از شیوه‌هایی است که در گزارش‌های مربوط به فعالیت این دستگاه بررسی شده است.
در این میان، ایران اینترلینک یکی از نامهای شناخته‌شده است.
این رسانه با فعالیت مسعود خدابنده و اَن سینگلتون پیوند دارد و در سال‌های پس از تأسیس، مطالب فراوانی علیه سازمان مجاهدین خلق ایران منتشر کرده است.
مسئله اصلی، صرف انتشار انتقاد از یک سازمان سیاسی نیست. انتقاد، حق هر فرد و رسانه است. مسئله زمانی ماهیت دیگری پیدا میکند که پژوهشی درباره دستگاه اطلاعاتی یک حکومت، از جذب و آموزش گردانندگان یک رسانه توسط همان دستگاه سخن می‌گوید.
ایران اینترلینک را باید در همین بستر تاریخی شناخت.
یک رسانه با مأموریتی مشخص
ایران اینترلینک در زمستان ۲۰۰۲، پس از سفر اَن سینگلتون به تهران، راه‌اندازی شد.
این زمان‌بندی در پژوهش آمریکایی اهمیت ویژه دارد. گزارش، تأسیس وب‌سایت را پس از شرح ملاقات سینگلتون با عوامل وزارت اطلاعات و دریافت آموزش در تهران ثبت میکند.
ایران اینترلینک به‌تدریج به محلی برای انتشار نوشته‌ها، مصاحبه‌ها، گزارش‌ها و تحلیل‌هایی تبدیل شد که بخش عمده آنها به سازمان مجاهدین خلق ایران اختصاص داشت.
در این مطالب، موضوعاتی مانند مناسبات داخلی مجاهدین، وضعیت اعضای سازمان، فعالیت‌های سیاسی و بین‌المللی، حضور در عراق و بعدها انتقال به آلبانی مورد توجه قرار گرفت.
این انتخاب موضوعات اتفاقی نبود. مخاطب اصلی چنین رسانه‌ای تنها خواننده فارسی‌زبان داخل ایران نبود؛ افکار عمومی خارج از کشور، روزنامه‌نگاران، پژوهشگران، سیاستمداران و نهادهایی که درباره مجاهدین تحقیق می‌کردند نیز در دایره مخاطبان قرار داشتند.
انتشار مطالب به زبان انگلیسی در چنین فعالیتی اهمیت فراوان دارد.
مطلبی که به زبان فارسی منتشر می‌شود، عمدتاً در فضای فارسی‌زبان گردش میکند. اما انتشار همان موضوع به زبان انگلیسی، امکان ورود آن به گزارش‌های بین‌المللی، مکاتبات سیاسی و مباحث رسانه‌ای خارج از ایران را افزایش می‌دهد.
در این مرحله، تبلیغات از محدوده داخلی حکومت فراتر می‌رود و به عرصه‌ای وارد می‌شود که در آن، اعتبار منبع و سابقه نویسنده اهمیت تعیین‌کننده پیدا میکند.
استفاده از سابقه عضویت
یکی از ویژگی‌های فعالیت مسعود خدابنده، سابقه عضویت او در سازمان مجاهدین خلق ایران است.
این سابقه، در فعالیت رسانه‌ای بعدی او اهمیت پیدا کرد.
کسی که پیش‌تر در یک سازمان سیاسی عضویت داشته، هنگام سخن گفتن درباره آن سازمان، از موقعیتی متفاوت با یک منتقد بیرونی برخوردار است. مخاطب تصور میکند با فردی روبه‌روست که مناسبات داخلی را از نزدیک شناخته است.
اما سابقه عضویت، دو موضوع متفاوت را در خود جای می‌دهد: شناخت واقعی فرد از دوره‌ای که در سازمان حضور داشته و ادعاهایی که او درباره دوره‌ها، تصمیم‌ها یا اشخاص دیگر مطرح میکند.
این دو موضوع یکسان نیستند.
در بررسی تاریخی، تجربه شخصی باید با محدوده زمانی و مسئولیت فرد سنجیده شود. آگاهی از یک دوره، به معنای اطلاع از تمام تصمیم‌های یک سازمان در همه دوره‌ها نیست.
در پرونده مسعود خدابنده، این موضوع اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا پژوهش آمریکایی از همکاری او با وزارت اطلاعات پس از جدایی سخن گفته است.
بنابراین، بررسی نوشته‌ها و مصاحبه‌های او تنها به محتوای انتقادها محدود نمی‌شود؛ سابقه همکاری اطلاعاتی گزارش‌شده نیز بخشی از شناخت جایگاه گوینده است.
همین مسئله درباره اَن سینگلتون نیز مطرح است.
او با تکیه بر سابقه ارتباط خود با مجاهدین و فعالیت در ایران اینترلینک، به یکی از چهره‌های شناخته‌شده در انتشار مطالب علیه این سازمان تبدیل شد.
در اینجا، سابقه ارتباط با یک سازمان سیاسی به ابزار کسب اعتبار رسانه‌ای تبدیل می‌شود.
از فرد بریده تا منبع خبری
یکی از مهم‌ترین مسائل در جنگ تبلیغاتی علیه سازمان‌های مخالف، تبدیل اظهارات افراد بریده به منابع خبری است.
در این شیوه، فردی که پیش‌تر عضو یک تشکیلات بوده، درباره گذشته خود سخن می‌گوید. سپس اظهارات او در یک رسانه منتشر می‌شود و رسانه‌های دیگر به همان مطلب استناد میکنند.
در مراحل بعد، نوشته اولیه ممکن است در گزارش‌ها و تحلیل‌های تازه تکرار شود.
در چنین فرایندی، تعداد دفعات تکرار یک خبر افزایش می‌یابد، بی‌آنکه الزاماً تعداد منابع مستقل آن بیشتر شده باشد.
این سازوکار، در بررسی رسانه‌هایی مانند ایران اینترلینک اهمیت دارد.
برای شناخت هر مطلب منتشرشده باید به منشأ آن بازگشت: چه کسی نخستین بار موضوع را مطرح کرده، در چه تاریخی، بر اساس چه اطلاعاتی و با چه مدارکی؟
در مورد مطالبی که از اعضای سابق مجاهدین نقل شده، همین پرسش‌ها تعیین‌کننده‌اند.
فعالیت رسانه‌ای مسعود خدابنده و اَن سینگلتون در چنین محیطی جریان داشت؛ محیطی که در آن، تجربه شخصی، اظهارات سیاسی، گزارش رسانه‌ای و فعالیت اطلاعاتی می‌توانستند در یک میدان مشترک قرار گیرند.
پژوهش آمریکایی درباره وزارت اطلاعات، زمینه اطلاعاتی این فعالیت‌ها را توضیح داده است.
پارلمان بریتانیا؛ ورود ایران اینترلینک به یک پرونده رسمی
فعالیت‌های ایران اینترلینک تنها در فضای اینترنت باقی نماند.
نام مسعود خدابنده و اَن سینگلتون در مکاتبات و اسناد مربوط به پارلمان بریتانیا نیز مطرح شد.
یکی از مهم‌ترین این اسناد، شهادت کتبی وین گریفیثس، نماینده پیشین مجلس عوام بریتانیا، در پرونده مربوط به ممنوعیت فعالیت مجاهدین در این کشور است.
این سند در چارچوب رسیدگی کمیسیون تجدیدنظر سازمان‌های ممنوعه بریتانیا، معروف به POAC، تنظیم شد.
گریفیثس در شهادت خود به مکاتبات میان وزارت خارجه بریتانیا و اشخاصی اشاره کرد که در پرونده با عنوان افراد خصوصی معرفی شده بودند.
او نام مسعود خدابنده را در میان این افراد ثبت کرد.
در بند نهم شهادت، به ایمیلی به تاریخ اول اوت ۲۰۰۶ اشاره شده است که در آن، یکی از مقام‌های وزارت خارجه بریتانیا، پاسخ مسعود خدابنده را برای همکاران خود فرستاده و بخش‌هایی از آن را مفید دانسته بود.
این سند از نظر تاریخی اهمیت فراوان دارد.
مسئله دیگر صرفاً انتشار مطالب در یک وب‌سایت نبود. نوشته‌های مسعود خدابنده به مکاتبات داخلی مقام‌های وزارت خارجه بریتانیا راه یافته بود.
این نمونه نشان می‌دهد که چگونه مطالب فردی با سابقه عضویت در مجاهدین، در روند بررسی مواضع یک دولت اروپایی درباره همان سازمان مورد توجه قرار گرفته است.
در بند دهم شهادت، گریفیثس به مسعود خدابنده و ایران اینترلینک می‌پردازد و می‌نویسد که مسعود خدابنده و همسرش اَن سینگلتون این وب‌سایت را اداره میکنند.
او همچنین به اطلاعات مربوط به جذب مسعود خدابنده توسط وزارت اطلاعات اشاره میکند.
moisnamecalling.com
این سند، یکی از حلقه‌های مهم پیوند میان فعالیت رسانه‌ای و تأثیرگذاری بر محافل دولتی است.
سال ۲۰۰۵؛ تلاش برای برگزاری نشست در پارلمان
در نوامبر ۲۰۰۵، نام ایران اینترلینک در ارتباط با تلاش برای برگزاری نشستی در یکی از ساختمان‌های مرتبط با پارلمان بریتانیا مطرح شد.
بر اساس بیانیه‌ای که از لرد رابین کوربت، رئیس کمیته پارلمانی بریتانیا برای آزادی ایران، نقل شده است، برنامه‌ای برای برگزاری نشست در ۱۰ نوامبر ۲۰۰۵ در ساختمان فیلدن هاوس در وست‌مینستر وجود داشت.
کوربت در بیانیه ۹ نوامبر، ایران اینترلینک را مجموعه‌ای مرتبط با وزارت اطلاعات حکومت ایران معرفی کرد و نسبت به برگزاری این نشست هشدار داد.
در گزارش کمیته بین‌المللی «در جست‌وجوی عدالت» آمده است که نشست موردنظر در محل اولیه برگزار نشد و برنامه به هتلی انتقال یافت.
StopFundamentalism
اهمیت این رویداد در هدف سیاسی حضور در محیط پارلمانی است.
یک وب‌سایت اینترنتی، با ورود به فضای نشست‌های سیاسی، امکان ارتباط مستقیم با نمایندگان، مشاوران و اشخاص مؤثر در تصمیم‌گیری را پیدا میکند.
در چنین مرحله‌ای، مطالب رسانه‌ای دیگر تنها برای خوانندگان عمومی منتشر نمی‌شوند؛ مخاطبان مشخصی در مراکز قدرت سیاسی پیدا میکنند.
این همان نقطه‌ای است که فعالیت ایران اینترلینک از سطح انتشار مطلب به تلاش برای اثرگذاری بر محیط سیاسی بریتانیا گسترش می‌یابد.
لرد رابین کوربت؛ هشدار درباره کارزار اطلاعات نادرست
در ۲۱ دسامبر ۲۰۰۷، لرد رابین کوربت نامهای خطاب به کمیته امور خارجی مجلس عوام بریتانیا نوشت.
این نامه در مجموعه مدارک کتبی منتشرشده کمیته در سال ۲۰۰۸ قرار گرفت.
کوربت در آن، از کارزار گسترده وزارت اطلاعات حکومت ایران برای تخریب تصویر مقاومت ایران در خارج از کشور سخن گفت.
او توضیح داد که نمایندگان حامی مقاومت، مطالبی دریافت میکنند که از سوی سفارت حکومت ایران، افراد معرفی‌شده به‌عنوان اعضای جداشده و تشکیلاتی با پوشش سازمان غیردولتی منتشر می‌شوند.
در همین نامه، نام ایران اینترلینک در کنار چند وب‌سایت دیگر ثبت شده است:
Iran Didban، Iran Interlink، Nejat Society، Habilian، Iran Peyvand و Survivors Report.
این فهرست، از نظر تاریخی اهمیت دارد؛ زیرا نشان می‌دهد کوربت فعالیت این رسانه‌ها را در چارچوب یک کارزار تبلیغاتی مشترک بررسی کرده بود.
در متن نامه، او وزارت اطلاعات را مسئول یک عملیات گسترده و پرهزینه برای مخدوش کردن تصویر مقاومت در داخل و خارج ایران معرفی کرد.
Written Evidence
این نامه، صرفاً یک اظهارنظر شفاهی نیست؛ متن آن در مجموعه اسناد منتشرشده مجلس عوام بریتانیا موجود است.
وجود نام ایران اینترلینک در این سند، جایگاه آن را در مناقشه سیاسی و اطلاعاتی پیرامون مجاهدین ثبت میکند.
هشدار سال ۲۰۰۸؛ نام خانواده خدابنده در کنار انجمن نجات
در ۱۵ دسامبر ۲۰۰۸، لرد کوربت بار دیگر درباره فعالیت‌های مرتبط با انجمن نجات و ایران اینترلینک هشدار داد.
در نامهای که در گزارش کمیته بین‌المللی «در جست‌وجوی عدالت» بازنشر شده، او از سفر چهار نفر مرتبط با انجمن نجات به بریتانیا و حضور مسعود خدابنده و اَن سینگلتون در تهران طی ماه‌های پیشین سخن گفته است.
کوربت در این نامه، فعالیت این افراد را بخشی از کارزار تخریب تصویر مقاومت معرفی کرد و درباره تلاش برای دسترسی به ساختمان پارلمان هشدار داد.
ISJ
در این مرحله، سه نام در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند: انجمن نجات، مسعود خدابنده و اَن سینگلتون.
این هم‌زمانی، از نظر شناخت فعالیت‌های برون‌مرزی اهمیت دارد.
انجمن نجات در ایران فعالیت می‌کرد. ایران اینترلینک در بریتانیا مستقر بود. هر دو، در مکاتبات کوربت، در چارچوب فعالیت علیه مجاهدین مطرح شده‌اند.
در کنار این مکاتبات، پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا نیز همکاری مسعود خدابنده و اَن سینگلتون با وزارت اطلاعات را شرح داده است.
این اسناد، تصویری از فعالیتی فراتر از یک رسانه منفرد ارائه میکنند.
نامه استیو مک‌کیب؛ نام‌گذاری مستقیم عوامل
در ۱۴ مارس ۲۰۱۱، استیو مک‌کیب، نماینده مجلس عوام بریتانیا، در نامهای به همکاران پارلمانی خود درباره تماس افرادی هشدار داد که خود را ایرانیان عادی مقیم بریتانیا معرفی می‌کردند و نمایندگان را از حمایت مجاهدین بازمی‌داشتند.
در متن بازنشرشده این نامه، نام مسعود خدابنده و اَن سینگلتون مستقیماً مطرح شده است.
مک‌کیب به نمایندگان هشدار داد که ممکن است به آنان پیشنهاد شود برای شنیدن دیدگاه‌های مخالف مجاهدین با این دو نفر ملاقات کنند.
او این شیوه را بخشی از فعالیت وزارت اطلاعات معرفی کرد و مسعود خدابنده و اَن سینگلتون را عوامل این دستگاه خواند.
ISJ
اهمیت این نامه در صراحت آن است.
نام دو نفر مشخص، در ارتباط با فعالیت علیه مجاهدین وشیطانسازی و تلاش برای تأثیرگذاری بر نمایندگان پارلمان بریتانیا مطرح شده است.
این سند، در کنار نامه‌های کوربت، نشان می‌دهد که فعالیت مسعود خدابنده و اَن سینگلتون در فضای سیاسی بریتانیا موضوع هشدار و اعتراض شماری از نمایندگان بوده است.
سنگاپور؛ حلقه‌ای در ارتباطات خارجی
پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا، در بخش مربوط به اَن سینگلتون، به سفرهای متعدد او به ایران و سنگاپور اشاره میکند.
در گزارش، سنگاپور به‌عنوان یکی از محل‌های تماس وزارت اطلاعات با عوامل خارجی معرفی شده است.
این نکته، ابعاد جغرافیایی پرونده را گسترش می‌دهد.
بریتانیا محل فعالیت رسانه‌ای ایران اینترلینک بود. تهران در پژوهش آمریکایی محل ملاقات و آموزش سینگلتون معرفی شده است. سنگاپور نیز در ارتباط با تماس‌های خارجی وزارت اطلاعات مطرح می‌شود.
بنابراین، در روایت این پژوهش، فعالیت‌های مربوط به مسعود خدابنده و اَن سینگلتون در محدوده یک کشور باقی نمی‌ماند.
پژوهش آمریکایی، این سفرها را بخشی از مسیر ارتباطات آنان با وزارت اطلاعات ثبت کرده است.
12-12
گزارش اروپایی سال ۲۰۲۲؛ تداوم پرونده
در سال ۲۰۲۲، مرکز اروپایی مطالعات اطلاعاتی و امنیتی، ESISC، گزارشی درباره خطر عملیات اطلاعاتی و تروریستی دستگاه‌های امنیتی حکومت ایران علیه مخالفان خارج از کشور منتشر کرد.
در این گزارش، بار دیگر نام مسعود خدابنده و اَن سینگلتون مطرح شد.
گزارش ESISC، بخش مربوط به جذب این دو نفر را از پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا نقل کرد و به فعالیت‌های بعدی آنان پرداخت.
در همین گزارش، ابراهیم خدابنده نیز به‌عنوان برادر مسعود و فردی که بعدها در رأس یکی از مجموعه‌های مرتبط با وزارت اطلاعات قرار گرفت، معرفی شده است.
esisc.org
اهمیت این گزارش در ادامه یافتن بررسی موضوع تا سال ۲۰۲۲ است.
پرونده‌ای که در پژوهش آمریکایی سال ۲۰۱۲ مطرح شده بود، یک دهه بعد نیز در گزارشی اروپایی درباره فعالیت‌های دستگاه اطلاعاتی حکومت ایران علیه مخالفان در تبعید مورد توجه قرار گرفت.
البته نقل دوباره پژوهش آمریکایی در گزارش ESISC، یک منبع مستقل تازه برای همان رویدادهای سال ۲۰۰۲ ایجاد نمی‌کند. اهمیت گزارش اروپایی، در چارچوب گسترده‌تر بررسی فعالیت‌های برون‌مرزی و ارزیابی‌های بعدی آن است.
از رسانه تا پرونده‌سازی سیاسی
اکنون مجموعه اسناد، مسیر فعالیت مسعود خدابنده و اَن سینگلتون را روشن‌تر میکند.
پژوهش آمریکایی از جذب آنان توسط وزارت اطلاعات، آموزش اَن سینگلتون در تهران و راه‌اندازی ایران اینترلینک سخن می‌گوید.
شهادت وین گریفیثس نشان می‌دهد که مطالب مسعود خدابنده به مکاتبات وزارت خارجه بریتانیا راه یافته بود.
نامه‌های لرد رابین کوربت، ایران اینترلینک را در شمار رسانه‌هایی قرار می‌دهد که به گفته او در کارزار اطلاعات نادرست علیه مجاهدین مشارکت داشتند.
نامه استیو مک‌کیب نیز نام مسعود خدابنده و اَن سینگلتون را مستقیماً در ارتباط با فعالیت وزارت اطلاعات مطرح میکند.
در کنار یکدیگر قرار گرفتن این مدارک، سه عرصه فعالیت را نشان می‌دهد: تولید و انتشار مطالب رسانه‌ای، ارتباط با محافل سیاسی و تلاش برای تأثیرگذاری بر برداشت مقام‌های دولتی از سازمان مجاهدین خلق ایران.
این سه عرصه از یکدیگر جدا نیستند.
مطلبی که در یک وب‌سایت منتشر می‌شود، هنگامی که به مکاتبات دولتی یا نشست‌های سیاسی راه پیدا میکند، کارکردی فراتر از انتشار عمومی می‌یابد.
در چنین شرایطی، رسانه به یکی از ابزارهای اثرگذاری سیاسی تبدیل می‌شود.
در پرونده ایران اینترلینک، این موضوع با سابقه همکاری اطلاعاتی گردانندگان آن، که در پژوهش آمریکایی ثبت شده، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
دو برادر، دو موقعیت، یک پرونده
مسعود و ابراهیم خدابنده مسیر یکسانی را طی نکردند.
مسعود خدابنده در سال ۱۹۹۶ از مجاهدین جدا شد. پس از ازدواج با اَن سینگلتون، بنا بر پژوهش آمریکایی، هر دو تحت فشار وزارت اطلاعات به همکاری با این دستگاه روی آوردند.
ابراهیم خدابنده در سال ۲۰۰۳، هنگامی که هنوز عضو مجاهدین بود، در سوریه بازداشت و به ایران منتقل شد.
پژوهش آمریکایی، پس از شرح ملاقات اَن سینگلتون با ابراهیم در سال ۲۰۰۴، از واداشته شدن او به همکاری با وزارت اطلاعات سخن گفته است.
در سال‌های بعد، مسعود خدابنده و اَن سینگلتون با ایران اینترلینک شناخته شدند و ابراهیم خدابنده به مدیریت انجمن نجات رسید.
این سه نفر، با وجود تفاوت در سوابق و جایگاه‌هایشان، در پژوهش آمریکایی در یک پرونده اطلاعاتی قرار گرفته‌اند.
در عرصه فعالیت عمومی نیز دو نام ایران اینترلینک و انجمن نجات، در مکاتبات لرد کوربت کنار یکدیگر دیده می‌شوند.
این هم‌پوشانی، برای شناخت ارتباط میان فعالیت‌های رسانه‌ای خارج از ایران و تشکیلات فعال در داخل کشور اهمیت دارد.
پایان فصل؛ جنگ تبلیغاتی در پوشش منابع مستقل
پرونده مسعود خدابنده و اَن سینگلتون، نمونه‌ای از پیوند میان فعالیت رسانه‌ای و عملیات اطلاعاتی علیه مخالفان حکومت ولایت فقیه است.
پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا، همکاری آنان با وزارت اطلاعات را ثبت کرده است.
اسناد مربوط به پارلمان بریتانیا، حضور نام آنان و ایران اینترلینک را در تلاش‌های مربوط به تأثیرگذاری بر محافل سیاسی نشان می‌دهد.
گزارش ESISC نیز این پرونده را در بررسی فعالیت‌های برون‌مرزی دستگاه اطلاعاتی حکومت ایران مورد توجه قرار داده است.
از این مجموعه اسناد، یک واقعیت تاریخی برجسته می‌شود: فعالیت علیه مجاهدین، تنها در چارچوب رسانه‌های رسمی حکومت انجام نمی‌شد. اشخاص و مجموعه‌هایی که خود را مستقل معرفی می‌کردند نیز در این میدان حضور داشتند.
ایران اینترلینک یکی از نمونه‌های شناخته‌شده این فعالیت‌هاست.
مسعود خدابنده و اَن سینگلتون، در پژوهش آمریکایی، به‌عنوان افرادی معرفی شده‌اند که وزارت اطلاعات آنان را به همکاری و جاسوسی علیه مجاهدین واداشت. فعالیت رسانه‌ای بعدی آنان نیز در همان پژوهش ثبت شده است.
این، هسته مستند فصل حاضر است.
مسیر پرونده از اینجا به مسئله گسترده‌تری می‌رسد: چگونه مطالب منتشرشده علیه مجاهدین، از رسانه‌های اینترنتی به گزارش‌ها، مکاتبات و تصمیم‌گیری‌های سیاسی و قضایی در کشورهای مختلف راه یافتند؟
این موضوع، حلقه بعدی بررسی تاریخی ماست.
اسناد فصل ششم
۱. پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا، دسامبر ۲۰۱۲
Iran’s Ministry of Intelligence and Security: A Profile، صفحات ۲۶ و ۲۷؛ درباره جذب مسعود خدابنده و اَن سینگلتون، سفر به تهران، آموزش اطلاعاتی، ایران اینترلینک و ابراهیم خدابنده.
۲. شهادت کتبی وین گریفیثس در پرونده POAC
بندهای ۸ تا ۱۰، درباره مکاتبات وزارت خارجه بریتانیا با مسعود خدابنده و فعالیت ایران اینترلینک.
متن شهادت کتبی وین گریفیثس (PDF)
۳. نامه لرد رابین کوربت، ۲۱ دسامبر ۲۰۰۷
منتشرشده در مجموعه مدارک کمیته امور خارجی مجلس عوام بریتانیا؛ درباره ایران اینترلینک، انجمن نجات و کارزار تبلیغاتی علیه مجاهدین.
۴. گزارش کمیته بین‌المللی در جست‌وجوی عدالت، ۲۰۱۷
شامل بازنشر بیانیه لرد کوربت درباره نشست نوامبر ۲۰۰۵، نامه دسامبر ۲۰۰۸ و نامه استیو مک‌کیب در مارس ۲۰۱۱.
۵. گزارش ESISC، سال ۲۰۲۲
درباره فعالیت‌های اطلاعاتی حکومت ایران علیه مخالفان در تبعید و پرونده مسعود خدابنده و اَن سینگلتون.
پایان فصل ششم
فصل هفتم: «از ایران اینترلینک تا نهادهای سیاسی اروپا؛ اسناد نفوذ تبلیغاتی در پرونده مجاهدین»
فصل هفتم
از ایران اینترلینک تا نهادهای سیاسی اروپا
اسناد نفوذ تبلیغاتی در پرونده مجاهدین؛ از وزارت خارجه بریتانیا تا دادگاه POAC
وقتی تبلیغات به پرونده سیاسی تبدیل شد
جنگ اطلاعاتی حکومت ولایت فقیه علیه سازمان مجاهدین خلق ایران، تنها در انتشار مقاله، مصاحبه و اتهام علیه این سازمان خلاصه نمی‌شد. یکی از میدان‌های تعیین‌کننده این رویارویی، نهادهای سیاسی و حقوقی اروپا بود؛ جایی که گزارش‌ها، مکاتبات و ارزیابی‌های رسمی می‌توانستند بر وضعیت حقوقی یک سازمان مخالف تأثیر بگذارند.
در این میدان، یک پرسش اهمیت اساسی داشت: اطلاعاتی که مبنای تصمیم‌گیری دولت‌ها قرار می‌گرفت، از کجا می‌آمد؟
برای شناخت این موضوع، باید به پرونده ممنوعیت فعالیت مجاهدین در بریتانیا بازگشت.
سازمان مجاهدین خلق ایران در سال ۲۰۰۱، بر اساس قانون تروریسم سال ۲۰۰۰ بریتانیا، در فهرست سازمان‌های ممنوعه قرار گرفت. این تصمیم، فعالیت علنی سازمان را با محدودیت‌های حقوقی روبه‌رو کرد و به موضوع یک کارزار طولانی سیاسی و قضایی تبدیل شد.
در سال‌های بعد، نمایندگان پارلمان، حقوق‌دانان و حامیان رفع ممنوعیت، خواستار بررسی دوباره این تصمیم شدند.
در همین روند، مسئله منابع اطلاعاتی دولت بریتانیا و نقش مطالب منتشرشده علیه مجاهدین اهمیت پیدا کرد.
نام مسعود خدابنده و ایران اینترلینک در اسناد مربوط به این مناقشه دیده می‌شود.
این حضور، نقطه ورود ما به فصل هفتم است؛ فصلی درباره انتقال مطالب تبلیغاتی به محیط تصمیم‌گیری سیاسی و حقوقی، نه تکرار زندگی‌نامه اشخاص.
سال ۲۰۰۱؛ ممنوعیتی که به میدان نبرد حقوقی تبدیل شد
قرار گرفتن مجاهدین در فهرست سازمان‌های ممنوعه بریتانیا، پیامدهای فراتر از محدودیت فعالیت یک تشکیلات داشت.
این تصمیم بر امکان فعالیت سیاسی، ارتباطات عمومی و جایگاه بین‌المللی سازمان تأثیر گذاشت.
در مقابل، کارزار رفع ممنوعیت با مشارکت نمایندگان پارلمان بریتانیا و پیگیری‌های حقوقی آغاز شد.
مسئله اصلی در این کارزار، بررسی مبانی تصمیم دولت و ارزیابی اطلاعاتی بود که برای ادامه ممنوعیت مورد استفاده قرار می‌گرفت.
دولت بریتانیا اختیار داشت بر اساس قانون، سازمانی را ممنوع اعلام کند؛ اما این اختیار از نظارت حقوقی و قضایی خارج نبود.
همین نظارت، راه را برای رسیدگی به پرونده مجاهدین در کمیسیون تجدیدنظر سازمان‌های ممنوعه، معروف به POAC، باز کرد.
از این نقطه به بعد، منازعه تنها بر سر مواضع سیاسی مجاهدین نبود. اعتبار اطلاعات، کیفیت ارزیابی دولت و امکان دفاع حقوقی در برابر تصمیم ممنوعیت نیز در مرکز پرونده قرار گرفت.
وزارت خارجه بریتانیا؛ ردپای یک منبع بحث‌برانگیز
یکی از اسناد مهم این پرونده، شهادت کتبی وین گریفیثس، نماینده پیشین مجلس عوام بریتانیا، در جریان رسیدگی به پرونده ممنوعیت مجاهدین است.
گریفیثس در این شهادت به ارتباط وزارت خارجه بریتانیا با اشخاصی اشاره کرد که در مکاتبات رسمی، افراد خصوصی معرفی شده بودند.
او توضیح داد که پس از بررسی مدارک افشاشده در جریان رسیدگی، نام بعضی از این اشخاص آشکار شد. مسعود خدابنده یکی از آنان بود.
در بند هشتم شهادت، گریفیثس از مکاتبات میان وزارت خارجه و این افراد سخن می‌گوید و در بند نهم، نمونه مشخصی ارائه میکند: ایمیلی به تاریخ اول اوت ۲۰۰۶.
در آن ایمیل، یکی از کارکنان وزارت خارجه، پاسخی از مسعود خدابنده را برای همکاران خود فرستاده و بخش‌هایی از آن را مفید ارزیابی کرده بود.
این سند یک واقعیت مشخص را ثبت میکند: مطالب مسعود خدابنده به گردش مکاتبات داخلی وزارت خارجه بریتانیا راه یافته بود.
گریفیثس در ادامه، به سابقه مسعود خدابنده و اداره وب‌سایت ایران اینترلینک همراه با اَن سینگلتون اشاره میکند و اعتبار او را به‌عنوان منبع اطلاعاتی به چالش می‌کشد.
moisnamecalling.com
اینجا با یک مسئله اساسی روبه‌رو هستیم.
فردی که فعالیت‌های او در پژوهش آمریکایی سال ۲۰۱۲ در ارتباط با وزارت اطلاعات ایران بررسی شده است، در سال ۲۰۰۶ با وزارت خارجه بریتانیا مکاتبه داشته و محتوای نوشته او در میان کارکنان آن وزارتخانه گردش کرده بود.
این واقعه نشان می‌دهد که یک منبع مرتبط با کارزار علیه مجاهدین توانسته بود به محیط اداری و اطلاعاتی دولت بریتانیا راه پیدا کند.
البته سند گریفیثس مشخصاً گردش این مکاتبه را ثبت میکند، نه اینکه به‌تنهایی ثابت کند تصمیم نهایی دولت بر اساس همان ایمیل اتخاذ شده است. قدرت سند دقیقاً در همین واقعیت ثبت‌شده قرار دارد: دسترسی یک منبع بحث‌برانگیز به مسیر گردش اطلاعات در وزارت خارجه.
شهادت وین گریفیثس؛ مسئله اعتبار منابع
گریفیثس در شهادت خود به موضوع مهم دیگری پرداخت: اعتبار کسانی که درباره مجاهدین اطلاعات ارائه می‌کردند.
او استدلال کرد که وزارت خارجه نباید صرفاً به دلیل سابقه عضویت یک فرد در مجاهدین، اظهارات بعدی او را معتبر تلقی کند.
در بند دهم شهادت، گریفیثس مسعود خدابنده را عضو سابق مجاهدین معرفی میکند و می‌نویسد که بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، وزارت اطلاعات ایران پس از جدایی او را جذب کرده بود.
او همچنین ثبت میکند که مسعود خدابنده و اَن سینگلتون اداره ایران اینترلینک را بر عهده داشتند.
moisnamecalling.com
در این بخش، دو مسئله در برابر دستگاه تصمیم‌گیری بریتانیا قرار گرفت.
نخست، محتوای اطلاعاتی که علیه مجاهدین ارائه می‌شد.
دوم، جایگاه و ارتباطات اشخاصی که آن اطلاعات را تولید یا منتقل می‌کردند.
این دو موضوع را نمی‌توان از یکدیگر جدا کرد.
هنگامی که دولت درباره ادامه ممنوعیت یک سازمان سیاسی تصمیم می‌گیرد، اعتبار منابع اطلاعاتی بخشی از اعتبار همان تصمیم است.
در پرونده مجاهدین، این مسئله به یکی از موضوعات مناقشه حقوقی تبدیل شد.
لرد رابین کوربت؛ افشای شبکه رسانه‌ای در سند پارلمان
در ۲۸ ژانویه ۲۰۰۸، لرد رابین کوربت، رئیس کمیته پارلمانی بریتانیا برای آزادی ایران، نامهای خطاب به کمیته امور خارجی مجلس عوام نوشت.
این نامه در مجموعه مدارک رسمی کمیته منتشر شد.
کوربت در آن، فعالیت وزارت اطلاعات حکومت ایران علیه مقاومت را کارزاری سازمان‌یافته، پیچیده و برخوردار از منابع مالی توصیف کرد.
او توضیح داد که نمایندگان حامی مقاومت با انبوهی از مطالب منفی روبه‌رو می‌شوند؛ مطالبی که به گفته او از سوی سفارت حکومت ایران، افراد معرفی‌شده به‌عنوان اعضای جداشده و سازمان‌هایی با پوشش غیردولتی منتشر می‌شوند.
کوربت نام انجمن نجات، انجمن پیوند و انجمن آوا را در میان این مجموعه‌ها آورد.
سپس شش وب‌سایت را نام برد که به گفته او برای انتشار اطلاعات نادرست علیه مجاهدین استفاده می‌شدند؛ از جمله ایران اینترلینک، انجمن نجات، هابیلیان و ایران دیدبان.
این فهرست، تصویری از شبکه رسانه‌ای مورد اشاره کوربت ارائه میکند.
در این تصویر، وب‌سایت‌های مختلف با نام‌ها و هویت‌های متفاوت فعالیت میکنند، اما موضوع مشترک بخش عمده مطالب آنان، سازمان مجاهدین خلق ایران است.
کوربت همچنین به توزیع کتابی علیه مجاهدین در میان نمایندگان پارلمان‌های اروپا اشاره کرد؛ کتابی با عنوان انگلیسی A Terrorist Group with Different Faces.
او توضیح داد که نامه همراه کتاب فاقد نشانی و اطلاعات تماس بوده و وب‌سایتی که برای انتشار آن ایجاد شده بود، تنها نسخه الکترونیکی همان کتاب را در اختیار مخاطبان قرار می‌داد.
این جزئیات اهمیت دارد. مسئله، تنها انتشار یک کتاب نبود؛ بلکه رساندن مجموعه‌ای از اتهامات به دست اشخاصی بود که در تصمیم‌گیری سیاسی نقش داشتند.
Written Evidence
در اینجا، کارزار رسانه‌ای به فعالیت مستقیم در محیط پارلمانی اروپا پیوند می‌خورد.
سی‌وپنج نماینده؛ انتقال منازعه به دادگاه
در ۱۳ ژوئن ۲۰۰۶، گروهی متشکل از ۳۵ عضو مجلس عوام و مجلس اعیان بریتانیا، درخواست تازه‌ای برای حذف نام مجاهدین از فهرست سازمان‌های ممنوعه ارائه کردند.
وزیر کشور بریتانیا در اول سپتامبر ۲۰۰۶ این درخواست را رد کرد.
نمایندگان، تصمیم دولت را در کمیسیون تجدیدنظر سازمان‌های ممنوعه، POAC، به چالش کشیدند.
این پرونده از نظر حقوقی اهمیت کم‌نظیری داشت؛ زیرا دولت ناگزیر شد مبانی ادامه ممنوعیت را در برابر مرجعی تخصصی توضیح دهد.
رسیدگی تنها به مطالب علنی محدود نبود. کمیسیون اسناد محرمانه را نیز بررسی کرد و برای بخش‌های غیرعلنی رسیدگی، وکلای ویژه حضور داشتند.
بنابراین، تصمیم نهایی بر پایه مجموعه‌ای گسترده از مدارک اتخاذ شد.
در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۷، کمیسیون POAC رأی خود را صادر کرد.
این رأی، نقطه عطف پرونده بود.
bailii.org
۳۰ نوامبر ۲۰۰۷؛ شکست تصمیم وزارت کشور
کمیسیون POAC پس از بررسی پرونده، اعتراض نمایندگان پارلمان را پذیرفت.
کمیسیون به این نتیجه رسید که مجاهدین در زمان تصمیم مورد اعتراض، مشمول معیارهای قانونی ادامه ممنوعیت به‌عنوان سازمان درگیر در تروریسم نبودند.
از این رو، ادامه ممنوعیت را از نظر حقوقی غیرقابل دفاع تشخیص داد.
در رأی کمیسیون، ارزیابی وزیر کشور «perverse» توصیف شد؛ اصطلاحی حقوقی که در این پرونده به تصمیمی اشاره داشت که بر اساس مدارک موجود، هیچ تصمیم‌گیرنده معقولی نمی‌توانست به آن نتیجه برسد.
این تعبیر، یک انتقاد سیاسی معمولی نبود.
مرجع تخصصی رسیدگی به ممنوعیت سازمان‌ها، پس از بررسی مدارک علنی و محرمانه، نتیجه‌گیری دولت را از نظر حقوقی مخدوش اعلام کرده بود.
کمیسیون دستور داد وزیر کشور پیش‌نویس حذف نام مجاهدین از فهرست ممنوعه را به پارلمان ارائه کند.
این حکم، حاصل یک کارزار طولانی حقوقی و سیاسی بود که نمایندگان پارلمان در آن نقش مستقیم داشتند.
bailii.org
در این مرحله، بحث از سطح نامه‌ها، گزارش‌ها و تبلیغات فراتر رفت و به رأی یک مرجع قضایی تخصصی رسید.
۷ مه ۲۰۰۸؛ دادگاه تجدیدنظر رأی را تأیید کرد
وزارت کشور بریتانیا برای به چالش کشیدن رأی POAC به دادگاه تجدیدنظر مراجعه کرد.
در ۷ مه ۲۰۰۸، دادگاه تجدیدنظر انگلستان و ولز درخواست دولت برای اجازه تجدیدنظر را رد کرد.
حکم دادگاه، یکی از مهم‌ترین اسناد حقوقی تاریخ این پرونده است.
دادگاه نه‌تنها نتیجه‌گیری کمیسیون را تأیید کرد، بلکه توضیح داد که مدارک محرمانه ارائه‌شده از سوی دولت نیز نتیجه متفاوتی را توجیه نمی‌کرد.
در واقع، بررسی اسناد محرمانه، ارزیابی دادگاه را درباره غیرقابل دفاع بودن ادامه ممنوعیت تقویت کرد.
این نکته اهمیت ویژه دارد.
دولت نمی‌توانست صرفاً با ارجاع به اطلاعاتی که در اختیار عموم نبود، تصمیم خود را از بررسی قضایی مصون نگه دارد.
دادگاه به مجموعه مدارک دسترسی داشت و پس از ارزیابی آنها، درخواست دولت را رد کرد.
bailii.org+1
در این مرحله، پرونده از یک اختلاف سیاسی درباره مجاهدین به نمونه‌ای مهم از نظارت قضایی بر اختیارات امنیتی دولت تبدیل شد.
رأی دادگاه، معیار مشخصی را تثبیت کرد: ادامه ممنوعیت یک سازمان باید بر مبنای مدارک و معیارهای قانونی قابل دفاع باشد.
۲۴ ژوئن ۲۰۰۸؛ حذف نام مجاهدین از فهرست بریتانیا
پس از شکست وزارت کشور در دادگاه، مسیر اجرای حکم باز شد.
در ۲۴ ژوئن ۲۰۰۸، بریتانیا نام سازمان مجاهدین خلق ایران را از فهرست سازمان‌های ممنوعه حذف کرد.
این تصمیم، نتیجه مستقیم پیگیری‌های حقوقی و احکام صادرشده در پرونده بود.
در تاریخ فعالیت سیاسی مجاهدین در اروپا، این رویداد جایگاهی مهم دارد؛ زیرا ممنوعیتی که از مارس ۲۰۰۱ برقرار بود، پس از بیش از هفت سال پایان یافت.
منشأ این تغییر، تصمیم داوطلبانه دولت برای تجدیدنظر سیاسی نبود. احکام مراجع قضایی، دولت را به اجرای روند رفع ممنوعیت رساندند.
دولت بریتانیا+1
در اینجا، دو مسیر تاریخی در برابر یکدیگر قرار گرفتند.
یک مسیر، ادامه ممنوعیت و تلاش برای حفظ محدودیت‌های قانونی علیه مجاهدین بود.
مسیر دیگر، پیگیری حقوقی، ارائه مدارک و به چالش کشیدن تصمیم دولت در برابر مرجع قضایی.
سرانجام، مسیر دوم به حذف نام سازمان از فهرست ممنوعه انجامید.
اتحادیه اروپا؛ ادامه نبرد در لوکزامبورگ
رفع ممنوعیت در بریتانیا، پایان همه محدودیت‌ها در اروپا نبود.
نام مجاهدین همچنان در فهرست اقدامات محدودکننده اتحادیه اروپا قرار داشت.
از همین رو، منازعه حقوقی در نهادهای قضایی اتحادیه اروپا ادامه یافت.
دادگاه‌های اروپایی در چند مرحله، تصمیم‌های شورای اتحادیه اروپا درباره مجاهدین را بررسی کردند.
یکی از محورهای اصلی رسیدگی، رعایت حقوق دفاعی سازمان و ضرورت ارائه دلایل کافی برای ادامه محدودیت‌ها بود.
در ۴ دسامبر ۲۰۰۸، دادگاه بدوی جوامع اروپایی در پرونده T-284/08، تصمیم مورد اعتراض شورای اتحادیه اروپا را ابطال کرد.
این رأی، بخشی از سلسله احکام قضایی بود که مبانی ادامه محدودیت‌ها علیه مجاهدین را زیر سؤال برد.
سرانجام در ژانویه ۲۰۰۹، نام سازمان مجاهدین خلق ایران از فهرست مربوط به تروریسم اتحادیه اروپا حذف شد.
lawthek+1
اهمیت این روند در آن است که محدودیت‌های سیاسی و مالی، در برابر نظارت قضایی قرار گرفتند.
شورای اتحادیه اروپا نمی‌توانست بدون رعایت ضوابط حقوقی، تصمیم‌های خود را از رسیدگی دادگاه‌ها خارج کند.
فرانسه؛ پرونده‌ای در ادامه منازعه اروپایی
فرانسه نیز در روند تصمیم‌گیری اتحادیه اروپا درباره مجاهدین نقش داشت.
در ژوئن ۲۰۰۸، اطلاعات تازه‌ای از سوی فرانسه در اختیار کارگروه مربوط به فهرست‌گذاری اتحادیه اروپا قرار گرفت.
این اطلاعات در روند تصمیم‌های بعدی شورا مطرح شد.
با این حال، رسیدگی قضایی در دادگاه‌های اتحادیه اروپا ادامه یافت و تصمیم‌های شورا بار دیگر با چالش حقوقی روبه‌رو شدند.
اسناد پرونده‌های اروپایی نشان می‌دهند که موضوع مجاهدین، تنها اختلافی میان یک سازمان و دولت بریتانیا نبود؛ چند دولت و نهاد اروپایی در روند تصمیم‌گیری و رسیدگی حقوقی حضور داشتند.
statewatch.org
این گستردگی، اهمیت فعالیت‌های تبلیغاتی علیه مجاهدین را نیز افزایش می‌داد.
هر مطلبی که در محافل سیاسی اروپا درباره سازمان منتشر می‌شد، در فضایی قرار می‌گرفت که تصمیم‌های حقوقی و سیاسی مهمی در آن جریان داشت.
اما برای شناخت نقش هر رسانه یا فرد در یک تصمیم مشخص، باید مسیر انتقال اطلاعات و استفاده از آن در همان پرونده را ثبت کرد.
در پرونده بریتانیا، شهادت وین گریفیثس یک نمونه مشخص از این مسیر را در اختیار ما قرار می‌دهد: مکاتبه مسعود خدابنده و گردش آن در وزارت خارجه.
در پرونده‌های اروپایی، احکام دادگاه‌ها نتیجه نهایی اختلافات حقوقی را ثبت کرده‌اند.
این دو دسته سند، در کنار یکدیگر، هم میدان تبلیغاتی و هم نتیجه حقوقی منازعه را روشن میکنند.
دو سند، دو حقیقت تاریخی
در پرونده حاضر، دو سند جایگاه ویژه‌ای دارند.
نخست، شهادت وین گریفیثس درباره ارتباط وزارت خارجه بریتانیا با مسعود خدابنده.
دوم، رأی دادگاه تجدیدنظر بریتانیا درباره غیرقابل دفاع بودن ادامه ممنوعیت مجاهدین.
سند نخست نشان می‌دهد که مطالب یک چهره فعال در ایران اینترلینک به محیط اداری وزارت خارجه راه یافته بود.
سند دوم نشان می‌دهد که تصمیم دولت برای ادامه ممنوعیت، در برابر بررسی قضایی دوام نیاورد.
این دو سند، دو واقعیت جداگانه اما مرتبط را ثبت میکنند.
واقعیت نخست، وجود مسیر انتقال اطلاعات از یک منبع بحث‌برانگیز به دستگاه دولتی است.
واقعیت دوم، شکست حقوقی تصمیم دولت در برابر مدارکی است که مراجع قضایی بررسی کردند.
رأی دادگاه، حکم مستقلی درباره مسئولیت کیفری مسعود خدابنده یا اَن سینگلتون صادر نکرد. موضوع رسیدگی، قانونی بودن ادامه ممنوعیت مجاهدین بود.
اما همین پرونده نشان داد که تصمیم‌های امنیتی دولت، حتی هنگامی که با اطلاعات محرمانه همراه باشند، در برابر نظارت قضایی پاسخ‌گو هستند.
پایان فصل؛ از انتشار اتهام تا شکست ممنوعیت
پرونده ممنوعیت مجاهدین در بریتانیا و اتحادیه اروپا، یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رویارویی سیاسی و حقوقی پیرامون این سازمان بود.
در یک سو، رسانه‌ها و اشخاصی قرار داشتند که مطالب منفی علیه مجاهدین منتشر می‌کردند. ایران اینترلینک و مسعود خدابنده در این میدان حضور داشتند.
در سوی دیگر، نمایندگان پارلمان، حقوق‌دانان و حامیان رفع ممنوعیت، تصمیم‌های دولت را به چالش کشیدند.
اسناد رسمی نشان می‌دهند که مطالب مسعود خدابنده در مکاتبات وزارت خارجه بریتانیا گردش کرده بود.
نامه لرد رابین کوربت نیز نام ایران اینترلینک و انجمن نجات را در میان مجموعه‌هایی ثبت کرد که به گفته او در کارزار اطلاعات نادرست علیه مجاهدین فعالیت داشتند.
اما سرانجام این رویارویی، در دادگاه‌ها رقم خورد.
در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۷، کمیسیون POAC ادامه ممنوعیت مجاهدین را از نظر حقوقی غیرقابل دفاع تشخیص داد.
در ۷ مه ۲۰۰۸، دادگاه تجدیدنظر بریتانیا درخواست دولت را رد کرد.
در ۲۴ ژوئن ۲۰۰۸، نام مجاهدین از فهرست ممنوعه بریتانیا حذف شد.
در ژانویه ۲۰۰۹، اتحادیه اروپا نیز نام سازمان را از فهرست مربوط به تروریسم خارج کرد.
پرونده‌ای که سال‌ها با محدودیت‌های قانونی و منازعات تبلیغاتی همراه بود، در برابر رسیدگی قضایی به نقطه‌ای تعیین‌کننده رسید: دولت بریتانیا نتوانست ادامه ممنوعیت مجاهدین را با معیارهای قانونی توجیه کند.
این نتیجه، در تاریخ فعالیت سیاسی مجاهدین و در بررسی نقش دستگاه‌های اطلاعاتی، رسانه‌ها و نهادهای دولتی اروپا اهمیت ماندگار دارد.
برای پرونده ابراهیم خدابنده نیز این فصل یک حلقه ضروری است؛ زیرا نشان می‌دهد فعالیت‌های تبلیغاتی مرتبط با اعضای سابق مجاهدین، در چه فضای سیاسی و حقوقی جریان داشت و چگونه نام اشخاصی مانند مسعود خدابنده به مکاتبات رسمی دولت‌های اروپایی راه یافت.
اسناد و منابع فصل هفتم
سند اول: شهادت کتبی وین گریفیثس در پرونده POAC
بندهای ۸ تا ۱۰، درباره مکاتبات وزارت خارجه بریتانیا با مسعود خدابنده و فعالیت ایران اینترلینک.
سند دوم: نامه لرد رابین کوربت، ۲۸ ژانویه ۲۰۰۸
مدارک کتبی کمیته امور خارجی مجلس عوام بریتانیا؛ درباره ایران اینترلینک، انجمن نجات و دیگر رسانه‌های مورد اشاره.
سند سوم: رأی دادگاه تجدیدنظر انگلستان و ولز، ۷ مه ۲۰۰۸
پرونده [2008] EWCA Civ 443، درباره تصمیم POAC و رد درخواست وزارت کشور برای ادامه رسیدگی.
سند چهارم: تصمیم POAC، ۳۰ نوامبر ۲۰۰۷
رأی کمیسیون تجدیدنظر سازمان‌های ممنوعه درباره درخواست ۳۵ نماینده پارلمان برای حذف نام مجاهدین.
سند پنجم: اطلاعیه دادگاه جوامع اروپایی درباره پرونده مجاهدین، ۲۰۰۸
شامل روند تصمیم‌های شورا، احکام دادگاه‌های بریتانیا و مراحل رسیدگی اروپایی.
اطلاعیه رسمی دادگاه اروپایی (PDF)
سند ششم: رأی دادگاه بدوی جوامع اروپایی، ۴ دسامبر ۲۰۰۸
پرونده T-284/08، درباره ابطال تصمیم شورای اتحادیه اروپا در خصوص مجاهدین.
سند هفتم: فهرست رسمی سازمان‌های ممنوعه بریتانیا
ثبت حذف نام مجاهدین در ژوئن ۲۰۰۸، در نتیجه احکام POAC و دادگاه تجدیدنظر.
فهرست و توضیحات رسمی دولت بریتانیا
پایان فصل هفتم
فصل هشتم: «از لندن تا تهران؛ بازگشت پرونده به ابراهیم خدابنده و انجمن نجات»
گفت‌وگو همشهری با ابراهیم خدابنده، مدیرعامل انجمن نجات
گفت‌وگو همشهری با ابراهیم خدابنده، مدیرعامل انجمن نجات
انجمن نجات
به تصور خود در تلاش برای نجات گرفتاران کمپ مجاهدین خلق
روزنامه همشهری دوشنبه 23 مرداد 1402
ابراهیم خدابنده خودش را مدیر عامل نجات معرفی میکند
کمی درباره فعالیت‌های انجمن نجات برایمان بگویید.
با سقوط صدام حسین در سال 1382 در عراق، شرایطی به‌وجود آمد تا عده زیادی از اعضای گرفتار در قرارگاه اشرف مجاهدین خلق بتوانند خود را آزاد کرده و به میهن و به آغوش خانواده بازگردند. این افراد نخستین ارتباطات را با دیگر خانواده‌های اعضای سازمان برقرار نمودند و خیلی از خانواده‌ها که از سرنوشت فرزندان خود بی‌اطلاع بودند تازه متوجه شدند که عزیزانشان در قرارگاه اشرف در عراق گرفتار هستند. به‌تدریج این ارتباطات شکل سازمان یافته به‌خود گرفت و در این میان انجمن نجات توسط تعدادی از جداشدگان از فرقه رجوی به‌وجود آمد و اعلام موجودیت کرد.
بعد از تلاش‌های بسیار، این انجمن در سال 1394 ثبت رسمی شد و مجمع عمومی و سپس هیأت مدیره آن تشکیل شد و از آن زمان من به‌عنوان مدیرعامل انجمن نجات معرفی شدم. هدف از راه‌اندازی این انجمن، نجات دوستانی است که هنوز در اسارت ذهنی و حتی عینی این سازمان هستند.
فصل هشتم
از لندن تا تهران
بازگشت پرونده به ابراهیم خدابنده و انجمن نجات؛ از بازداشت در اوین تا مدیریت یک تشکیلات علیه مجاهدین
مردی که به نقطه مقابل گذشته خود رسید
ابراهیم خدابنده پس از بیست‌وسه سال حضور در سازمان مجاهدین خلق ایران، مسیری را طی کرد که او را از فعالیت در مناسبات بین‌المللی این سازمان به مدیریت انجمن نجات رساند؛ مجموعه‌ای که بخش اصلی فعالیت‌های رسانه‌ای و سیاسی آن علیه همان سازمان شکل گرفته است.
این تغییر، تنها جابه‌جایی یک فرد از یک تشکیلات به تشکیلات دیگر نبود.
در میانه این مسیر، بازداشت در سوریه، انتقال به ایران، زندان اوین، پیگیری‌های بین‌المللی و گزارشی درباره همکاری با وزارت اطلاعات قرار دارد.
سرگذشت خدابنده در این نقطه، به تاریخ انجمن نجات پیوند می‌خورد؛ تشکیلاتی که پیش از بازداشت او شکل گرفته بود و بعدها به یکی از مراکز اصلی فعالیت‌هایش تبدیل شد.
برای شناخت این تحول، باید دو تاریخ را در کنار یکدیگر قرار داد: تاریخ بازداشت و تغییر مواضع ابراهیم خدابنده، و تاریخ تأسیس و فعالیت انجمن نجات زیر نظر وزارت اطلاعات.
این دو مسیر در سال‌های بعد به یکدیگر رسیدند.
از فعالیت بین‌المللی تا بازداشت در دمشق
ابراهیم خدابنده سال‌های طولانی در سازمان مجاهدین فعالیت داشت و بخشی از مسئولیت‌های او به ارتباطات بین‌المللی مربوط می‌شد.
او در محیط سیاسی اروپا، به‌ویژه بریتانیا، با مناسبات خارجی سازمان آشنا بود.
در ۱۸ آوریل ۲۰۰۳، ابراهیم خدابنده همراه جمیل بصام در سوریه بازداشت شد.
در ۱۲ ژوئن همان سال، آنان به ایران انتقال یافتند.
این انتقال، سرآغاز مرحله تازه‌ای در زندگی سیاسی خدابنده بود.
بازداشت و انتقال او به ایران، در همان زمان واکنش‌هایی در خارج از کشور برانگیخت. عفو بین‌الملل در ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳، با انتشار اقدام فوری شماره UA 171/03، درباره وضعیت و محل نگهداری او و جمیل بصام خواستار روشن‌شدن موضوع شد.
در پارلمان بریتانیا نیز مسئله بازداشت و انتقال آنان مطرح شد.
این پیگیری‌ها نشان می‌دهد که خدابنده در آن زمان، در نگاه نهادهای پیگیر پرونده، فردی بود که وضعیت بازداشت و حقوق او نیازمند رسیدگی و توجه بین‌المللی بود.
اما تاریخ سیاسی او در همان نقطه متوقف نماند.
چند سال بعد، نام خدابنده در جایگاهی کاملاً متفاوت ظاهر شد: چهره‌ای فعال علیه مجاهدین و سپس مدیرعامل انجمن نجات.
اوین؛ حلقه تعیین‌کننده تغییر مسیر
پس از انتقال ابراهیم خدابنده به ایران، موضوع نگهداری او در زندان اوین مطرح شد.
در ژوئن ۲۰۰۳، خانواده و نهادهای پیگیر وضعیت او با اطلاعات متناقض درباره محل بازداشت روبه‌رو شدند.
در سال ۲۰۰۴، موضوع حضور او در اوین در پیگیری‌های پارلمانی بریتانیا نیز مطرح شد.
در همین دوره، اَن سینگلتون با ابراهیم خدابنده ملاقات کرد.
پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا که در دسامبر ۲۰۱۲ برای وزارت دفاع ایالات متحده تهیه شد، پس از شرح همکاری مسعود خدابنده و اَن سینگلتون با وزارت اطلاعات، به ابراهیم خدابنده می‌پردازد.
در ترجمه فارسی آن پژوهش آمده است:
«نهایتاً وزارت اطلاعات ابراهیم خدابنده را هم مجبور به همکاری با خود کرد.»
این جمله، نقطه تعیین‌کننده پرونده است.
پژوهش آمریکایی، تحول ابراهیم خدابنده را تنها با تغییر عقیده سیاسی توضیح نمی‌دهد. آن را در چارچوب فعالیت وزارت اطلاعات و واداشتن افراد به همکاری با این دستگاه ثبت میکند.
در تاریخ سیاسی خدابنده، این سند جایگاهی مرکزی دارد.
او در سال ۲۰۰۳ به ایران منتقل شد؛ در سال ۲۰۰۴ نام او در روایت ملاقات با اَن سینگلتون مطرح شد؛ و در پژوهش سال ۲۰۱۲، همکاری او با وزارت اطلاعات به‌صراحت ثبت گردید.
در ادامه این مسیر، خدابنده به فعالیت علنی علیه سازمانی پرداخت که بیش از دو دهه عضو آن بود.
سال ۱۳۹۴؛ خدابنده تاریخ مدیرعاملی خود را اعلام میکند
یکی از اسناد مهم برای شناخت جایگاه ابراهیم خدابنده، مصاحبه او با روزنامه همشهری در ۲۳ مرداد ۱۴۰۲ است.
در این مصاحبه، خدابنده درباره تاریخ فعالیت انجمن نجات و آغاز مسئولیت مدیریتی خود سخن می‌گوید.
او توضیح می‌دهد که انجمن پس از سال‌ها فعالیت، در سال ۱۳۹۴ ثبت رسمی شد و مجمع عمومی و هیئت‌مدیره تشکیل داد.
سپس درباره مسئولیت خود می‌گوید:
«از آن زمان من به‌عنوان مدیرعامل انجمن نجات معرفی شدم.»
این جمله، تاریخ آغاز مدیرعاملی خدابنده را بر اساس اظهارات خودش مشخص میکند.
طبرستان
بنابراین، در بررسی تاریخ انجمن نجات، دو مقطع را از یکدیگر جدا می‌کنم: آغاز فعالیت انجمن در اوایل دهه ۱۳۸۰ و ثبت رسمی آن در سال ۱۳۹۴.
این تمایز، برای شناخت تاریخ تشکیلات ضروری است.
در پرونده‌ای که پیش‌تر بررسی کردیم، تأسیس انجمن در سال ۱۳۸۰ به وزارت اطلاعات نسبت داده شده است.
در مقابل، خدابنده در مصاحبه همشهری، شکل‌گیری انجمن را به اعضای جداشده مجاهدین نسبت می‌دهد و ثبت رسمی آن را در سال ۱۳۹۴ قرار می‌دهد.
او همچنین اعلام میکند که انجمن به هیچ نهاد دولتی و سیاسی وابسته نیست.
اما در سند پارلمانی بریتانیا، لرد رابین کوربت در ۲۸ ژانویه ۲۰۰۸، انجمن نجات را در میان مجموعه‌هایی نام می‌برد که در پوشش سازمان غیردولتی فعالیت میکنند.
کوربت در همان نامه، نام انجمن نجات و ایران اینترلینک را در فهرست رسانه‌ها و مجموعه‌های فعال در کارزار وزارت اطلاعات علیه مجاهدین قرار داده است.
Written Evidence
این دو تصویر، تضادی آشکار دارند.
در معرفی عمومی خدابنده، انجمن نجات سازمانی مستقل است. در سند پارلمانی کوربت، انجمن در چارچوب کارزار وزارت اطلاعات بررسی شده است.
از سوی دیگر، اظهارات حسینعلی امیری در اردیبهشت ۱۳۸۳، که در فصل چهارم ثبت شد، فعالیت انجمن نجات زیر نظر وزارت اطلاعات را توصیف میکند.
این اسناد، زمینه بررسی مسئولیت مدیریتی خدابنده را فراهم میکنند.
وقتی مدیرعامل، مأموریت انجمن را شرح می‌دهد
مصاحبه همشهری تنها برای تعیین تاریخ مدیرعاملی اهمیت ندارد.
خدابنده در همان گفت‌وگو، فعالیت‌های انجمن نجات را تشریح میکند.
او می‌گوید که انجمن در طول دو دهه فعالیت، هزاران نامه برای نهادهای بین‌المللی، سازمان‌های حقوق بشری و مقام‌های دولتی و غیردولتی ارسال کرده است.
همچنین از تهیه طوماری با امضای ۱۷۱۸ نفر از خانواده‌ها سخن می‌گوید.
در ادامه، به فعالیت‌های انجمن برای ارتباط با صلیب سرخ، مقام‌های ایرانی و عراقی و نهادهای بین‌المللی اشاره میکند.
این توضیحات، دامنه فعالیت انجمن را نشان می‌دهد.
مجموعه‌ای که خود را سازمانی برای حمایت از خانواده‌ها معرفی میکند، هم‌زمان در عرصه رسانه‌ای، سیاسی و بین‌المللی نیز حضور دارد.
خدابنده در همین مصاحبه، افشاگری علیه مجاهدین را از وظایف اصلی انجمن معرفی میکند.
او همچنین به برگزاری جلسات با اعضای جداشده و خانواده‌ها و تلاش برای ایجاد ارتباط با سازمان‌های بین‌المللی اشاره میکند.
طبرستان
بنابراین، فعالیت انجمن نجات تنها به پیگیری ملاقات خانواده‌ها محدود نیست.
مدیرعامل آن، شخصاً از کارزار رسانه‌ای علیه مجاهدین و ارتباطات بین‌المللی انجمن سخن می‌گوید.
این نکته، در شناخت ماهیت فعالیت‌های عمومی انجمن اهمیت اساسی دارد.
از تهران تا آلبانی؛ گسترش میدان فعالیت
انتقال اعضای مجاهدین از عراق به آلبانی، میدان تازه‌ای برای فعالیت انجمن نجات ایجاد کرد.
در سال‌های پیش از این انتقال، فعالیت‌های انجمن عمدتاً پیرامون قرارگاه اشرف و سپس کمپ لیبرتی در عراق جریان داشت.
با انتقال اعضای مجاهدین به آلبانی و استقرار آنان در اشرف ۳، محور بخش مهمی از فعالیت‌های انجمن نیز به این کشور منتقل شد.
این تحول، در مصاحبه‌های ابراهیم خدابنده به‌روشنی دیده می‌شود.
او در گفت‌وگوی مرداد ۱۴۰۲ با همشهری، تأسیس انجمن حمایت از ایرانیان مقیم آلبانی، معروف به «آسیلا» (ASILA)، را یکی از موفقیت‌های انجمن نجات معرفی میکند.
خدابنده می‌گوید که انجمن نجات حامی و یاری‌رسان آسیلا است.
fig6-asila-members-in-iranJune 2022. Pictured, from left, are Gjergji Thanasi, Ebrahim Khodabandeh, Dashamir
او همچنین از سفر سه نفر از بنیان‌گذاران آلبانیایی آسیلا به تهران و دیدار آنان با خانواده‌های اعضای مجاهدین سخن می‌گوید.
این توضیحات، ارتباط میان انجمن نجات در تهران و آسیلا در آلبانی را از زبان خود مدیرعامل انجمن ثبت میکند.
طبرستان
در اینجا، با مرحله تازه‌ای از گسترش فعالیت روبه‌رو هستیم.
انجمن نجات، علاوه بر فعالیت در ایران، از تشکیلاتی در کشوری حمایت میکند که محل استقرار اعضای مجاهدین است.
این رابطه، بخشی از تاریخ فعالیت‌های برون‌مرزی انجمن را تشکیل می‌دهد.
آسیلا؛ امتداد فعالیت انجمن نجات در آلبانی
آسیلا با عنوان انجمن حمایت از ایرانیان مقیم آلبانی معرفی شد.
در معرفی عمومی این مجموعه، حمایت از اعضای جداشده مجاهدین و کمک به ارتباط آنان با خانواده‌ها از اهداف اصلی اعلام شده است.
اما فعالیت آسیلا در فضای سیاسی آلبانی، به موضوع مناقشه میان مجاهدین و مجموعه‌های مخالف آنان تبدیل شد.
در گزارش منتشرشده ایران پروب در ۲۲ اوت ۲۰۲۳، رابطه انجمن نجات و آسیلا بررسی شده است.
این گزارش، انجمن نجات را مجموعه‌ای مرتبط با وزارت اطلاعات معرفی میکند و فعالیت آسیلا را در ادامه فعالیت‌های آن علیه مجاهدین قرار می‌دهد.
Iran Probe
نکته مهم این است که ارتباط میان دو انجمن، تنها در گزارش مخالفان حکومت مطرح نشده است.
ابراهیم خدابنده، مدیرعامل انجمن نجات، در مصاحبه همشهری، حمایت و همکاری انجمن خود با آسیلا را آشکارا اعلام کرده است.
بنابراین، اصل ارتباط سازمانی و همکاری عمومی این دو مجموعه، بر اظهارات خود خدابنده نیز استوار است.
در بررسی فعالیت‌های بعدی، نام انجمن نجات آلبانی نیز مطرح می‌شود.
گزارش‌های منتشرشده درباره این مجموعه، از تلاش برای سازماندهی فعالیت‌های مرتبط با خانواده‌ها و اعضای جداشده در آلبانی سخن می‌گویند.
به این ترتیب، از تهران تا تیرانا، شبکه‌ای از ارتباطات و فعالیت‌های رسانه‌ای و تشکیلاتی شکل گرفته است که نام ابراهیم خدابنده در مرکز بخش ایرانی آن قرار دارد.
نامهای از آلبانی؛ درخواست تأیید از تهران
یکی از اسناد مهم در بررسی رابطه انجمن نجات تهران و فعالیت‌های آن در آلبانی، مکاتبه‌ای است که در گزارش شورای ملی مقاومت ایران در سال ۲۰۲۳ منتشر شده است.
در این مکاتبه، اشخاص فعال در آلبانی، پس از اشاره به هماهنگی با پلیس و وزارت کشور آلبانی، از ابراهیم خدابنده در تهران درخواست تأیید ادامه فعالیت خود را به‌عنوان نمایندگی رسمی انجمن نجات در آلبانی میکنند.
در متن انگلیسی منتشرشده، عبارت اصلی چنین است:
“We request approval to continue our activities freely.”
یعنی: «درخواست تأیید برای ادامه آزادانه فعالیت‌هایمان را داریم.»
گزارش، پاسخ موافق ابراهیم خدابنده را نیز منتشر کرده است.
NCRI
اهمیت این مکاتبه در ساختار رابطه میان دو طرف است.
در اینجا، موضوع صرفاً انتشار یک پیام همبستگی یا همکاری رسانه‌ای نیست. درخواست تأیید از مدیرعامل مستقر در تهران مطرح شده است.
این سند، در کنار مصاحبه همشهری، جایگاه خدابنده را در ارتباطات انجمن نجات با فعالیت‌های آلبانی روشن‌تر میکند.
او نه‌تنها مدیرعامل انجمن در ایران بود، بلکه مکاتبات منتشرشده، نقش او را در تأیید فعالیت نمایندگی خارجی نیز نشان می‌دهند.
از این نقطه، مسئولیت مدیریتی خدابنده ابعادی فراتر از اداره یک دفتر در تهران پیدا میکند.
سال ۱۴۰۱؛ حمله تبلیغاتی از رسانه رسمی حکومت
در ۱۴ دی ۱۴۰۱، گفت‌وگویی با ابراهیم خدابنده، مدیرعامل انجمن نجات، به نقل از خبرگزاری ایرنا منتشر شد.
در این مصاحبه، خدابنده درباره سابقه بیست‌وسه‌ساله خود در مجاهدین سخن گفت و اتهاماتی را علیه سازمان، رهبری آن و مناسبات بین‌المللی مجاهدین مطرح کرد.
او همچنین فعالیت‌های اعضای مجاهدین در اشرف ۳ آلبانی را هدف قرار داد و آنان را به انتشار مطالب با حساب‌های غیرواقعی در فضای مجازی متهم کرد.
فریب بزرگ فرقه رجوی و منافقین
این مصاحبه، نمونه مشخصی از جایگاه رسانه‌ای خدابنده در سال‌های مدیریت انجمن نجات است.
او در مقام یک عضو سابق مجاهدین سخن می‌گوید؛ اما جایگاه فعلی او، مدیرعاملی تشکیلاتی است که بخش مهمی از فعالیت‌هایش به مقابله با همان سازمان اختصاص دارد.
رسانه منتشرکننده نیز یک رسانه رسمی حکومتی است.
در این ترکیب، سابقه عضویت فرد در مجاهدین، عنوان مدیرعامل انجمن و تریبون رسانه حکومتی، در خدمت انتشار یک پیام سیاسی مشترک قرار می‌گیرند.
این شیوه، با الگوی استفاده از اعضای سابق سازمان‌های مخالف در کارزارهای تبلیغاتی، که در پژوهش آمریکایی درباره وزارت اطلاعات بررسی شده، هم‌خوانی دارد.
۳۰ ژوئن ۲۰۲۳؛ حضور در رسانه انگلیسی‌زبان
ابراهیم خدابنده در ۳۰ ژوئن ۲۰۲۳ نیز در روزنامه انگلیسی‌زبان Tehran Times با عنوان مدیر یک سازمان غیردولتی معرفی شد.
موضوع مطلب، فعالیت مجاهدین و وضعیت آنان در کشورهای میزبان بود.
این حضور رسانه‌ای، اهمیت دیگری دارد.
در مصاحبه‌های فارسی، مخاطبان عمدتاً در داخل ایران و جامعه فارسی‌زبان قرار دارند.
اما انتشار مطالب در یک روزنامه انگلیسی‌زبان، امکان رساندن پیام به مخاطبان خارجی را فراهم میکند.
از این طریق، اظهارات مدیرعامل انجمن نجات در محیطی منتشر می‌شود که برای مخاطبان غیرایرانی نیز قابل استفاده است.
این همان عرصه‌ای است که در فصل‌های پیشین، درباره ایران اینترلینک و فعالیت‌های برون‌مرزی مسعود خدابنده و اَن سینگلتون بررسی کردیم.
تفاوت در این است که ابراهیم خدابنده، علاوه بر سابقه عضویت در مجاهدین، عنوان رسمی مدیرعامل انجمن نجات را نیز با خود دارد.
در نتیجه، فعالیت رسانه‌ای او به‌عنوان موضع یک تشکیلات معرفی می‌شود، نه صرفاً دیدگاه فردی یک عضو سابق.
از وزارت اطلاعات تا انجمن نجات؛ مسیر یک مسئولیت
اکنون مسیر تاریخی ابراهیم خدابنده در برابر ما قرار دارد.
او در سال ۲۰۰۳ در سوریه بازداشت و به ایران منتقل شد.
پژوهش آمریکایی سال ۲۰۱۲، واداشته شدن او به همکاری با وزارت اطلاعات را ثبت کرد.
در سال ۱۳۹۴، بنا بر اظهارات خود خدابنده، او پس از ثبت رسمی انجمن نجات به‌عنوان مدیرعامل معرفی شد.
در سال‌های بعد، او در رسانه‌های حکومتی به تبلیغ علیه مجاهدین پرداخت.
در سال ۱۴۰۲، از حمایت انجمن نجات از آسیلا و فعالیت‌های مرتبط با آلبانی سخن گفت.
مکاتبات منتشرشده درباره انجمن نجات آلبانی نیز درخواست تأیید فعالیت از او را ثبت کرده‌اند.
این مجموعه، مسیر تغییر جایگاه سیاسی خدابنده را نشان می‌دهد: از عضویت و فعالیت بین‌المللی در مجاهدین تا مدیریت تشکیلاتی که در کارزار سیاسی و تبلیغاتی علیه همان سازمان فعالیت میکند.
در این مسیر، سند آمریکایی درباره همکاری با وزارت اطلاعات، اظهارات حسینعلی امیری درباره ساختار انجمن نجات، مکاتبات پارلمانی بریتانیا و سخنان خود خدابنده درباره مدیریت و فعالیت‌های انجمن، هر یک بخشی از تاریخ را روشن میکنند.
پایان فصل؛ از اوین تا مدیریت یک شبکه تبلیغاتی
سرگذشت ابراهیم خدابنده، با بازداشت در سوریه و انتقال به اوین وارد مرحله تازه‌ای شد.
پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا، همکاری او با وزارت اطلاعات را در همان مسیر ثبت کرد.
سال‌ها بعد، خدابنده در جایگاه مدیرعامل انجمن نجات ظاهر شد؛ تشکیلاتی که درباره رابطه آن با وزارت اطلاعات، اسناد و اظهارات مشخصی وجود دارد.
سخنان حسینعلی امیری در اردیبهشت ۱۳۸۳، انجمن نجات را مجموعه‌ای فعال زیر نظر وزارت اطلاعات معرفی کرده است.
نامه لرد رابین کوربت در ژانویه ۲۰۰۸، نام انجمن نجات را در میان تشکیلاتی قرار داده که به گفته او در پوشش سازمان غیردولتی در کارزار علیه مجاهدین فعالیت می‌کردند.
خدابنده نیز در مصاحبه مرداد ۱۴۰۲، تاریخ آغاز مدیرعاملی خود، فعالیت‌های رسانه‌ای و بین‌المللی انجمن و حمایت از آسیلا در آلبانی را توضیح داده است.
این اسناد، تصویری از یک مسیر سیاسی و تشکیلاتی ارائه میکنند.
ابراهیم خدابنده از مسئولیت‌های بین‌المللی در مجاهدین، به زندان اوین و سپس مدیریت انجمن نجات رسید؛ مسیری که در میانه آن، پژوهش آمریکایی از واداشته شدن او به همکاری با وزارت اطلاعات سخن گفته است.
در این فصل، جایگاه کنونی او تنها با عنوان مدیرعامل معرفی نشد؛ مسئولیت‌ها، فعالیت‌های رسانه‌ای و ارتباطات خارجی انجمن نیز در کنار آن قرار گرفت.
پرونده از اینجا به مرحله تازه‌ای می‌رسد: استفاده از ابزارهای حقوقی و قضایی حکومت ولایت فقیه در کارزار علیه مجاهدین؛ مسیری که سرانجام نام ابراهیم خدابنده را به پرونده دادگاه ۱۰۴ نفره پیوند می‌دهد.
اسناد و منابع فصل هشتم
سند اول: عفو بین‌الملل، ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳
اقدام فوری UA 171/03 درباره بازداشت ابراهیم خدابنده و جمیل بصام و انتقال آنان از سوریه به ایران.
سند دوم: پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا، دسامبر ۲۰۱۲
Iran’s Ministry of Intelligence and Security: A Profile، صفحات ۲۶ و ۲۷؛ بخش مربوط به مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده.
سند سوم: اظهارات حسینعلی امیری، اردیبهشت ۱۳۸۳
نقل‌قول درباره تشکیل انجمن نجات زیر نظر وزارت اطلاعات و فعالیت هماهنگ آن در استان‌های مختلف؛ ثبت‌شده در پرونده پژوهشی ارائه‌شده برای کتاب.
سند چهارم: نامه لرد رابین کوربت، ۲۸ ژانویه ۲۰۰۸
درباره انجمن نجات، ایران اینترلینک و کارزار وزارت اطلاعات علیه مجاهدین.
سند پنجم: مصاحبه ابراهیم خدابنده با همشهری، ۲۳ مرداد ۱۴۰۲
درباره ثبت رسمی انجمن در سال ۱۳۹۴، آغاز مدیرعاملی، فعالیت‌های بین‌المللی و حمایت از آسیلا.
طبرستان
سند ششم: مصاحبه خبرگزاری ایرنا، ۱۴ دی ۱۴۰۱
درباره مواضع رسانه‌ای ابراهیم خدابنده علیه مجاهدین.
فریب بزرگ فرقه رجوی و منافقین
سند هفتم: گزارش شورای ملی مقاومت ایران، ۲۰۲۳
درباره مکاتبات انجمن نجات آلبانی و درخواست تأیید فعالیت از ابراهیم خدابنده در تهران.
NCRI
سند هشتم: گزارش ایران پروب، ۲۲ اوت ۲۰۲۳
درباره رابطه انجمن نجات، آسیلا و فعالیت‌های تشکیلاتی در آلبانی.
Iran Probe
فصل نهم
از انجمن نجات تا دادگاه ۱۰۴ نفره
ابراهیم خدابنده؛ از کارزار تبلیغاتی برون‌مرزی تا پرونده قضایی علیه مجاهدین
نویسنده: شهرام بهزادی
از تبلیغات تا ابزارهای قضایی
پرونده ابراهیم خدابنده را نمی‌توان در محدوده یک تغییر موضع سیاسی یا مدیریت انجمن نجات خلاصه کرد. این پرونده، در امتداد رویارویی طولانی حکومت ولایت فقیه با سازمان مجاهدین خلق ایران، به عرصه‌های رسانه‌ای، بین‌المللی و قضایی کشیده شده است.
در فصل‌های پیشین، مسیر انتقال خدابنده از سوریه به ایران، بازداشت در اوین، گزارش همکاری او با وزارت اطلاعات و فعالیت‌های انجمن نجات بررسی شد. اکنون نوبت به اسنادی رسیده که فعالیت‌های این انجمن را در یک میدان گسترده‌تر نشان می‌دهند.
در این فصل، اسناد را با عنوان، تاریخ و پیوند اصلی وارد روایت می‌کنم. ابتدا موضوع هر سند را در چند سطر مشخص می‌کنم و سپس جزئیات و اهمیت آن را در متن کتاب توضیح می‌دهم.
سند نخست؛ مایکروسافت و عملیات علیه آلبانی
عنوان: Microsoft investigates Iranian attacks against the Albanian government
تاریخ: ۸ سپتامبر ۲۰۲۲
ناشر: واحد اطلاعات تهدیدات مایکروسافت
موضوع: بررسی حملات سایبری حکومت ایران علیه آلبانی و عملیات تبلیغاتی هم‌زمان با آنها؛ با ذکر نام ابراهیم خدابنده، انجمن نجات و آسیلا.
ابراهیم خدابنده در یک تحقیق بین‌المللی
گزارش مایکروسافت، سندی با اهمیت ویژه در تاریخ فعالیت‌های برون‌مرزی انجمن نجات است.
این گزارش حاصل تحقیقات فنی درباره حملات سایبری ژوئیه ۲۰۲۲ علیه زیرساخت‌های دولتی آلبانی است. مایکروسافت با اطمینان بالا، عاملان حمله مخرب ۱۵ ژوئیه را وابسته به حکومت ایران شناسایی کرد.
اما اهمیت گزارش برای پرونده ابراهیم خدابنده، تنها در شناسایی عاملان حمله نیست.
مایکروسافت بخش مستقلی را به عملیات اطلاعاتی و تبلیغاتی موازی اختصاص داده است؛ عملیاتی که پیش و پس از حمله، پیام‌های علیه مجاهدین را در فضای رسانه‌ای منتشر و تقویت می‌کرد.
در این بخش، نام ابراهیم خدابنده مستقیماً آمده است.
گزارش ثبت میکند که او در ۶ ژوئن ۲۰۲۲، نامهای سرگشاده خطاب به ادی راما، نخست‌وزیر آلبانی، منتشر کرد. خدابنده در آن نامه، مجاهدین را به اقدامات خرابکارانه علیه منافع مردم ایران متهم کرد و به دولت آلبانی درباره پیامدهای افزایش تنش با تهران هشدار داد.
چهار روز بعد، در ۱۰ ژوئن ۲۰۲۲، خدابنده و انجمن نجات میزبان سه شهروند آلبانیایی مرتبط با آسیلا در ایران شدند.
مایکروسافت نام آنان را ثبت کرده است: جرگی تاناسی، داشامیر مرسولی و ولادیمیر ویس.
گزارش حتی تصویر این ملاقات را منتشر کرده است؛ تصویری که در آن ابراهیم خدابنده در کنار سه مهمان آلبانیایی دیده می‌شود.
این تصویر یک سند تاریخی است، زیرا تاریخ ملاقات، هویت افراد و ارتباط تشکیلاتی آنان را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
در ۱۲ ژوئیه، انجمن نجات از بازرسی دفتر آسیلا و بازداشت برخی اعضای آن توسط پلیس آلبانی خبر داد. رسانه‌های محلی این اقدام را به بررسی ارتباطات احتمالی با سرویس‌های اطلاعاتی ایران مرتبط دانستند.
سپس در ۱۵ ژوئیه، حمله مخرب سایبری به دولت آلبانی انجام شد.
مایکروسافت این رویدادها را در بخش عملیات تبلیغاتی موازی بررسی میکند. گزارش، رابطه مستقیم عملیاتی میان افراد فعال در تبلیغات و عاملان فنی حمله سایبری را احراز نکرده است.
نتیجه مستند روشن است: ابراهیم خدابنده و انجمن نجات در گزارش مستقل مایکروسافت، به‌عنوان بخشی از محیط فعالیت‌های تبلیغاتی علیه مجاهدین در آلبانی ثبت شده‌اند.
Microsoft Security Blog
این سند، پیوند میان فعالیت رسانه‌ای، ارتباطات خارجی و منازعه امنیتی حکومت ایران با آلبانی را به‌صورت تاریخی و قابل بررسی نشان می‌دهد.
سند دوم؛ ایران پروب و شبکه سه‌کشوری انجمن نجات
عنوان: “Nejat Society”, a branch of Iranian Regime’s Ministry of Intelligence (2)
تاریخ: ۲۲ اوت ۲۰۲۳
ناشر: ایران پروب، به قلم هیئت تحریریه
موضوع: تاریخچه انجمن نجات و ارتباطات آن با بنیاد سحر در عراق و آسیلا در آلبانی، همراه با ارجاع به منابع آمریکایی و اروپایی.
مقاله کامل ایران پروب، بخش دوم
سه کشور، یک محور مشترک
گزارش ایران پروب، فعالیت انجمن نجات را از محدوده ایران خارج میکند و به عراق و آلبانی می‌رساند.
این گزارش تأسیس انجمن نجات در سال ۲۰۰۱ را به علی یونسی، وزیر اطلاعات وقت، نسبت می‌دهد و از فعالیت افرادی سخن می‌گوید که پس از خروج از مجاهدین، در تشکیلات جدید سازماندهی شدند.
بخش مربوط به عراق، بنیاد سحر را به‌عنوان امتداد فعالیت انجمن نجات معرفی میکند. در این بخش، نام مسعود خدابنده و بتول سلطانی مطرح می‌شود.
گزارش سپس به فعالیت‌هایی پیرامون قرارگاه اشرف و کمپ لیبرتی می‌پردازد و اتهامات سنگینی درباره جمع‌آوری اطلاعات و انتقال مختصات نقاط مختلف این قرارگاه‌ها مطرح میکند.
این اتهامات، از جمله ارتباط مستقیم اطلاعات جمع‌آوری‌شده با حملات موشکی، نیازمند بررسی اسناد مستقل هر حادثه هستند.
در بخش آلبانی، گزارش از ارتباط مستمر آسیلا با انجمن نجات سخن می‌گوید و اعلام میکند که از نوامبر ۲۰۲۱ تا میانه سال ۲۰۲۳، بیش از سی نشست تصویری عمومی میان فعالان این دو مجموعه برگزار شده است.
نام ابراهیم خدابنده نیز در ارتباط با ملاقات ژوئن ۲۰۲۲ با داشامیر مرسولی مطرح می‌شود.
اهمیت گزارش تنها در اتهامات آن نیست. ایران پروب هفت منبع را برای پشتیبانی از مطالب خود معرفی میکند؛ از جمله اسناد پارلمان بریتانیا، پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا، کتاب استروان استیونسون و گزارش ESISC.
یکی از مهم‌ترین قسمت‌های گزارش، نقل اظهارات حسینعلی امیری درباره انجمن نجات از گزارش هیئتی مرتبط با پارلمان اروپا است.
این بخش، برای پرونده ما ارزش ویژه‌ای دارد؛ زیرا مسیر پیگیری اظهارات امیری را به یک متن قدیمی‌تر و مشخص پیوند می‌دهد.
Iran Probe
سند سوم؛ پژوهش آمریکایی و ابراهیم خدابنده
عنوان: Iran’s Ministry of Intelligence and Security: A Profile
تاریخ: دسامبر ۲۰۱۲
تهیه‌کننده: بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا، برای یک برنامه پشتیبانی پژوهشی وزارت دفاع.
موضوع: ساختار و عملیات وزارت اطلاعات، جذب اشخاص و استفاده از آنان در فعالیت‌های علیه مخالفان حکومت ایران.
از سه نام تا یک پرونده
این پژوهش، حلقه ارتباط میان مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده را ثبت میکند.
مطابق متن گزارش، وزارت اطلاعات پس از خروج مسعود خدابنده از مجاهدین، او و اَن سینگلتون را با تهدید نسبت به اموال خانوادگی به همکاری واداشت.
گزارش سپس به سفر اَن سینگلتون به تهران، ارتباط او با عوامل وزارت اطلاعات و راه‌اندازی ایران اینترلینک در زمستان ۲۰۰۲ می‌پردازد.
در ادامه، نام ابراهیم خدابنده مطرح می‌شود و پژوهش تصریح میکند که وزارت اطلاعات او را نیز به همکاری واداشت.
این گزارش از نظر تاریخی اهمیت ویژه دارد؛ زیرا پیش از بسیاری از فعالیت‌های رسانه‌ای و مدیریتی بعدی ابراهیم خدابنده منتشر شده است.
در کنار گزارش مایکروسافت در سال ۲۰۲۲، دو مقطع متفاوت از این پرونده ثبت می‌شود: نخست، گزارش جذب و همکاری؛ دوم، فعالیت‌های علنی برون‌مرزی در جایگاه مدیرعامل انجمن نجات.
سند چهارم؛ دادگاه ۱۰۴ نفره و گسترش پرونده قضایی
عنوان: هفدهمین جلسه رسیدگی به اتهامات ۱۰۴ نفر از اعضای سازمان مجاهدین خلق
تاریخ: ۲۰ شهریور ۱۴۰۳
مرجع: شعبه یازدهم دادگاه کیفری یک استان تهران
موضوع: رسیدگی به اتهامات ۱۰۴ نفر و شخصیت حقوقی سازمان؛ همراه با دستور شناسایی و توقیف اموال مرتبط با متهمان.
از کارزار رسانه‌ای تا فشار قضایی
دادگاه ۱۰۴ نفره، مرحله‌ای تازه در رویارویی قضایی حکومت ولایت فقیه با مجاهدین است.
در این پرونده، تنها اشخاص حقیقی موضوع رسیدگی قرار نگرفته‌اند؛ شخصیت حقوقی سازمان نیز در مرکز اتهامات قرار دارد.
گزارش جلسه هفدهم نشان می‌دهد که دادگاه دستور شناسایی و توقیف اموال مرتبط با متهمان را صادر کرده است.
مملکت‌آنلاین
این اقدام، دامنه پرونده را از اتهامات کیفری به موضوع دارایی‌ها و اقدامات اجرایی قضایی گسترش می‌دهد.
اما یک موضوع برای تکمیل این فصل اهمیت اساسی دارد: نقش مشخص ابراهیم خدابنده در جلسات دادگاه ۱۰۴ نفره.
اسنادی که تاکنون بررسی شده‌اند، فعالیت‌های او در انجمن نجات و کارزار تبلیغاتی علیه مجاهدین را روشن میکنند. برای ثبت نقش مستقیم او در دادگاه، باید نام، تاریخ جلسه، عنوان حضور و متن اظهارات او را از صورت‌جلسه یا گزارش همان جلسه استخراج کنیم.
بدون این سند، نمی‌توان حضور او را در مقام شاهد، شاکی یا کارشناس به‌عنوان یک واقعه اثبات‌شده نوشت.
پایان فصل نهم؛ چهار سند و یک مسیر تاریخی
این چهار سند، چهار مقطع متفاوت را به یکدیگر متصل میکنند.
پژوهش آمریکایی سال ۲۰۱۲، درباره همکاری ابراهیم خدابنده با وزارت اطلاعات گزارش می‌دهد.
گزارش مایکروسافت در سال ۲۰۲۲، فعالیت‌های او و انجمن نجات را در محیط عملیات تبلیغاتی علیه مجاهدین در آلبانی ثبت میکند.
ایران پروب در سال ۲۰۲۳، شبکه ارتباطات انجمن نجات در ایران، عراق و آلبانی را بررسی میکند و منابع دیگری برای پیگیری معرفی میکند.
گزارش دادگاه در سال ۱۴۰۳ نیز نشان می‌دهد که حکومت ولایت فقیه، پرونده قضایی گسترده‌ای علیه ۱۰۴ نفر و شخصیت حقوقی سازمان مجاهدین به جریان انداخته است.
پیوند تاریخی این اسناد روشن است؛ اما برای ثبت نقش مستقیم ابراهیم خدابنده در دادگاه، سند مستقل همان اقدام ضروری است.
فصل دهم
دادگاه ۱۰۴ نفره؛ از کیفرخواست تا مصادره اموال
گسترش کارزار قضایی حکومت ولایت فقیه علیه مجاهدین؛ از محاکمه غیابی تا تعقیب دارایی‌ها
دادگاهی فراتر از یک پرونده کیفری
دادگاه ۱۰۴ نفره، یکی از گسترده‌ترین پرونده‌های قضایی تشکیل‌شده علیه سازمان مجاهدین خلق ایران در دستگاه قضایی حکومت ولایت فقیه است.
این پرونده تنها به رسیدگی به اتهامات اشخاص محدود نماند. شخصیت حقوقی سازمان مجاهدین نیز در جایگاه متهم قرار گرفت و موضوع اموال، دارایی‌ها و اقدامات اجرایی قضایی به آن پیوند خورد.
در این پرونده، ۱۰۴ نفر از اعضا و مسئولان مجاهدین، همراه با شخصیت حقوقی سازمان، در معرض تعقیب قضایی قرار گرفتند.
محاکمه افرادی که عمدتاً در خارج از ایران حضور داشتند، در شرایطی آغاز شد که حکومت ولایت فقیه طی دهه‌های گذشته از ابزارهای مختلف سیاسی، امنیتی و تبلیغاتی علیه این سازمان استفاده کرده بود.
دادگاه تهران، عرصه تازه‌ای به این رویارویی افزود.
اکنون اتهاماتی که سال‌ها در رسانه‌های حکومتی و مجموعه‌های مخالف مجاهدین تکرار شده بودند، در چارچوب یک پرونده قضایی بزرگ مطرح می‌شدند.
اهمیت تاریخی این دادگاه در همین تغییر میدان است: از تبلیغات و پرونده‌سازی سیاسی به رسیدگی قضایی، صدور دستور و اقدامات مرتبط با دارایی‌ها.
آغاز رسیدگی؛ سازمان در جایگاه متهم
جلسات رسیدگی در شعبه یازدهم دادگاه کیفری یک استان تهران برگزار شد.
ریاست دادگاه را دهقانی بر عهده داشت.
کیفرخواست، مجموعه‌ای از اتهامات علیه سازمان و اشخاص متهم را در بر می‌گرفت. در گزارش‌های رسمی جلسات، موضوعاتی مانند اقدامات مسلحانه، عملیات گذشته، نقش تشکیلاتی افراد و مسئولیت سازمانی مطرح شده‌اند.
در این روند، دستگاه قضایی حکومت، تاریخ فعالیت مجاهدین را در قالب اتهامات کیفری بازخوانی کرد.
این بازخوانی، با روایت سیاسی حکومت از تاریخ مجاهدین پیوند مستقیم داشت.
دادگاه، فعالیت‌های چند دهه سازمان را موضوع بررسی قرار داد و اشخاصی را که در دوره‌های متفاوت مسئولیت داشتند، در یک پرونده مشترک گرد آورد.
همین گستردگی زمانی و تشکیلاتی، دادگاه را از یک رسیدگی معمول کیفری متمایز میکند.
در اینجا، نام یک سازمان، تاریخ چند دهه فعالیت آن و مسئولیت اشخاص مختلف در یک چارچوب قضایی واحد قرار گرفته است.
۲۷ شهریور ۱۴۰۳؛ ابراهیم خدابنده در جایگاه شاهد دادگاه
در جلسه بعدی دادگاه، نامی ظاهر شد که در مرکز این کتاب قرار دارد: ابراهیم خدابنده.
گزارش خبرگزاری تسنیم از جلسه ۲۷ شهریور ۱۴۰۳، حضور و اظهارات او را در دادگاه ثبت کرده است.
این سند، پیوند مستقیم میان فعالیت‌های پیشین خدابنده و پرونده ۱۰۴ نفره را روشن میکند.
خدابنده در دادگاه درباره ساختار تصمیم‌گیری مجاهدین، جایگاه مسعود رجوی و مریم رجوی و مناسبات درونی سازمان اظهارنظر کرد.
اما مهم‌ترین بخش گزارش، گفت‌وگویی است که درباره دامنه شناخت او از متهمان صورت گرفت.
وکیل شکات اعلام کرد:
«آقای خدابنده فقط ۹ نفر از ۱۰۴ متهم پرونده را معرفی کرده است.»
قاضی در پاسخ گفت:
«این پرونده حدود ۲۰۰ شاهد دارد. ایشان فقط یکی از شاهدان پرونده است.»
قاضی سپس توضیح داد که اطلاع نداشتن یک شاهد از سایر بخش‌های پرونده، لزوماً اعتبار شهادت او درباره موضوعات مورد اطلاعش را از بین نمی‌برد.
تسنیم
این گفت‌وگو، یکی از مهم‌ترین نقاط پرونده ابراهیم خدابنده است.
او در دادگاهی حضور یافته بود که ۱۰۴ نفر را موضوع تعقیب قرار داده بود، اما بر اساس سخنان وکیل شکات، معرفی‌های او تنها ۹ نفر را در بر می‌گرفت.
در نتیجه، دامنه اظهارات خدابنده با دامنه کل کیفرخواست یکسان نبود.
این تفاوت در خود جلسه مطرح شد و قاضی نیز به آن پاسخ داد.
گزارش رسمی دادگاه، بنابراین، نه‌تنها حضور خدابنده، بلکه حدود بخشی از اطلاعات ارائه‌شده توسط او را ثبت کرده است.
شهادت علیه رهبری مجاهدین
در همان جلسه، وکیل شکات از خدابنده درباره نقش مریم رجوی در تصمیم‌گیری‌های سازمان پرسید.
خدابنده در پاسخ، سخنانی را به مریم رجوی نسبت داد و از تبعیت او از تصمیم‌های مسعود رجوی صحبت کرد.
این بخش از اظهارات، با محورهای شناخته‌شده تبلیغات علیه رهبری مجاهدین هم‌پوشانی داشت: تمرکز تصمیم‌گیری، اطاعت تشکیلاتی و نقش رهبری در مناسبات سازمان.
اما در دادگاه، این مطالب دیگر تنها در قالب مصاحبه رسانه‌ای منتشر نمی‌شدند.
آنها در صورت‌جلسه رسیدگی قضایی قرار می‌گرفتند و بخشی از مجموعه شهادت‌هایی می‌شدند که دادگاه برای بررسی اتهامات دریافت می‌کرد.
این تغییر جایگاه، اهمیت اساسی دارد.
ابراهیم خدابنده که پیش‌تر در رسانه‌ها علیه مجاهدین فعالیت می‌کرد، اکنون در جایگاه شاهد در پرونده قضایی ۱۰۴ نفره حضور داشت.
این حضور، حلقه‌ای را که از زندان اوین و انجمن نجات آغاز شده بود، به دادگاه تهران متصل میکند.
۲۰ شهریور ۱۴۰۳؛ دستور توقیف اموال
یک هفته پیش از اظهارات ابراهیم خدابنده، دادگاه تصمیم مهم دیگری اتخاذ کرده بود.
در هفدهمین جلسه رسیدگی، روز ۲۰ شهریور ۱۴۰۳، قاضی امیررضا دهقانی پس از بررسی درخواست وکیل شکات و مشورت با مستشاران، با صدور قرار تأمین خواسته کیفری موافقت کرد.
مبنای اعلام‌شده این اقدام، ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی کیفری بود.
دادگاه دستور شناسایی و توقیف اموال مرتبط با متهمان پرونده را صادر کرد.
این تصمیم در همان مرحله رسیدگی اتخاذ شد؛ یعنی پیش از صدور حکم نهایی درباره اتهامات.
قرار تأمین خواسته، از نظر حقوقی با حکم قطعی مصادره تفاوت دارد. بااین‌حال، دامنه اجرایی آن می‌تواند بر اختیار اشخاص برای نقل‌وانتقال دارایی‌ها اثر بگذارد.
این تصمیم نشان داد که دستگاه قضایی حکومت ولایت فقیه، پرونده ۱۰۴ نفره را تنها در چارچوب اعلام اتهامات و شنیدن شهادت‌ها دنبال نمی‌کند؛ موضوع دارایی‌ها نیز به روند رسیدگی وارد شده است.
مملکت‌آنلاین+1
اول آبان ۱۴۰۳؛ ممنوعیت معامله اموال
در بیست‌ویکمین جلسه دادگاه، اول آبان ۱۴۰۳، قاضی دهقانی دستور پیشین را با اعلام ممنوعیت معاملات مرتبط با اموال متهمان و شخصیت حقوقی سازمان دنبال کرد.
گزارش این جلسه، به نقل از ایسنا، تصریح میکند که دادگاه هرگونه معامله اموال متعلق به متهمان یا شخصیت حقوقی سازمان را ممنوع اعلام کرده و از توقیف و پیگرد قانونی در صورت تخلف سخن گفته است.
پایگاه خبری حامیان ولایت
در این مرحله، دامنه اقدامات دادگاه از اشخاص حقیقی فراتر رفت و شخصیت حقوقی سازمان نیز در مرکز دستورهای مربوط به دارایی‌ها قرار گرفت.
این روند، وجه دیگری از پرونده را آشکار کرد.
محاکمه غیابی اعضای یک سازمان مخالف، در کنار دستورهای مرتبط با اموال، می‌تواند پیامدهایی فراتر از مجازات‌های احتمالی فردی داشته باشد.
در پرونده ۱۰۴ نفره، این موضوع به‌صراحت در گزارش جلسات ثبت شده است.
از شاهد تا کیفرخواست؛ جایگاه دقیق ابراهیم خدابنده
حضور ابراهیم خدابنده در دادگاه، نقطه اتصال دو مسیر است.
مسیر نخست، فعالیت‌های او پس از انتقال از سوریه به ایران، تغییر مواضع و مدیریت انجمن نجات است.
مسیر دوم، تشکیل پرونده قضایی علیه سازمان مجاهدین و ۱۰۴ نفر از اعضا و مسئولان آن است.
در ۲۷ شهریور ۱۴۰۳، این دو مسیر در یک جلسه دادگاه به یکدیگر رسیدند.
خدابنده در جایگاه شاهد اظهارنظر کرد.
وکیل شکات درباره محدوده شناخت او از متهمان توضیح داد.
قاضی نیز جایگاه شهادت او را در میان مجموعه‌ای از شاهدان پرونده مشخص کرد.
اینها رویدادهای ثبت‌شده در گزارش جلسه هستند.
در عین حال، شهادت یک فرد در دادگاه با اثبات صحت تمام اظهارات او یکسان نیست. برای ارزیابی تاریخی این شهادت، متن گفته‌های خدابنده باید در کنار اسناد هم‌زمان، اظهارات دیگر شاهدان و مدارک مستقل بررسی شود.
این اصل، به‌ویژه در پرونده‌ای که اتهامات آن چند دهه فعالیت سیاسی و تشکیلاتی را در بر می‌گیرد، اهمیت دارد.
ادامه دادگاه در سال ۱۴۰۴
پرونده ۱۰۴ نفره به جلسات سال ۱۴۰۳ محدود نماند.
در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۴، سی‌ودومین جلسه رسیدگی برگزار شد.
در ۲۰ خرداد ۱۴۰۴، دادگاه به سی‌وپنجمین جلسه رسید.
در ۱۴ مرداد ۱۴۰۴ نیز سی‌وششمین جلسه در شعبه یازدهم دادگاه کیفری یک استان تهران تشکیل شد.
شبکه العالم+2
تداوم این جلسات، گستردگی پرونده را نشان می‌دهد.
در گزارش‌های منتشرشده، دادگاه همچنان به بررسی اتهامات، شنیدن اظهارات وکلای شکات و دریافت شهادت‌ها ادامه داده است.
از سوی دیگر، سازمان مجاهدین و رسانه‌های وابسته به مقاومت ایران، این محاکمه غیابی را محکوم کرده و آن را بخشی از کارزار سیاسی حکومت علیه مقاومت معرفی کرده‌اند.
سیمای آزادی
بدین ترتیب، پرونده هم‌زمان در دو میدان جریان داشت: رسیدگی قضایی در تهران و منازعه سیاسی و رسانه‌ای بر سر اعتبار و اهداف این رسیدگی.
پایان فصل؛ حلقه‌ای که بسته شد
در فصل‌های پیشین، ابراهیم خدابنده را از فعالیت‌های بین‌المللی مجاهدین تا بازداشت در سوریه، انتقال به اوین، گزارش همکاری با وزارت اطلاعات و مدیریت انجمن نجات دنبال کردیم.
در این فصل، یک واقعه تازه و تعیین‌کننده به آن مسیر افزوده شد.
ابراهیم خدابنده در ۲۷ شهریور ۱۴۰۳ در دادگاه ۱۰۴ نفره مجاهدین، در جایگاه شاهد حضور یافت و علیه مناسبات رهبری سازمان اظهارنظر کرد.
این واقعه، دیگر تنها موضوع گزارش‌های پژوهشی درباره فعالیت‌های اطلاعاتی یا مصاحبه‌های رسانه‌ای نیست. در گزارش منتشرشده از جلسه رسمی دادگاه ثبت شده است.
هم‌زمان، دادگاه در شهریور و آبان ۱۴۰۳ دستورهایی درباره شناسایی، توقیف و ممنوعیت معاملات اموال مرتبط با متهمان و شخصیت حقوقی سازمان صادر کرد.
در اینجا، سه عرصه به یکدیگر رسیدند: فعالیت تبلیغاتی، شهادت قضایی و اقدامات اجرایی علیه دارایی‌ها.
برای شناخت نقش ابراهیم خدابنده، مهم‌ترین سند این فصل همان گزارش جلسه ۲۷ شهریور ۱۴۰۳ است. این سند، حضور و اظهارات او را مستقیماً ثبت میکند و حتی محدودیت شناخت او از شمار متهمان را نیز نشان می‌دهد.
تاریخ این پرونده را باید با همین دقت نوشت؛ با نام، تاریخ، سند و مسئولیت مشخص.
اسناد فصل دهم
سند اول ـ هفدهمین جلسه دادگاه، ۲۰ شهریور ۱۴۰۳
گزارش صدور دستور شناسایی و توقیف اموال مرتبط با متهمان.
سند دوم ـ اظهارات ابراهیم خدابنده، ۲۷ شهریور ۱۴۰۳
گزارش خبرگزاری تسنیم درباره حضور خدابنده در جایگاه شاهد، پرسش‌های وکیل شکات و پاسخ قاضی درباره شمار متهمانی که خدابنده معرفی کرده بود.
گزارش تسنیم از شهادت ابراهیم خدابنده
سند سوم ـ بیست‌ویکمین جلسه، اول آبان ۱۴۰۳
گزارش ممنوعیت معاملات اموال مرتبط با متهمان و شخصیت حقوقی سازمان.
سند چهارم ـ سی‌وششمین جلسه، ۱۴ مرداد ۱۴۰۴
ثبت ادامه رسیدگی در شعبه یازدهم دادگاه کیفری یک استان تهران.
پایان فصل دهم
فصل یازدهم: «شاهدی از درون تشکیلات؛ بازخوانی شهادت ابراهیم خدابنده در دادگاه ۱۰۴ نفره»
فصل دوازدهم و پایانی
از اوین تا دادگاه ۱۰۴ نفره؛ یک پرونده، یک نتیجه تاریخی
از بازداشت و تغییر مواضع تا مدیریت انجمن نجات و شهادت علیه مجاهدین
پایان یک مسیر، آغاز یک مسئولیت تاریخی
سرگذشت ابراهیم خدابنده را نمی‌توان تنها با تغییر مواضع سیاسی یک عضو سابق سازمان مجاهدین خلق ایران توضیح داد. در این پرونده، زندان، وزارت اطلاعات، انجمن نجات، فعالیت‌های برون‌مرزی و دادگاه ۱۰۴ نفره به یکدیگر می‌رسند. هرکدام از این مراحل، بخشی از واقعیتی را روشن میکند که در نهایت به پرسش اصلی این کتاب پاسخ می‌دهد: ابراهیم خدابنده چگونه از عضویت در سازمان مجاهدین به جایگاه مدیرعامل انجمن نجات و سپس شاهد دادگاه حکومت ولایت فقیه علیه همان سازمان رسید؟
این پرسش، نقطه آغاز پژوهش بود و اکنون در پایان کتاب، پاسخ آن در مجموعه‌ای از اسناد تاریخی قرار دارد.
در ۱۸ آوریل ۲۰۰۳، ابراهیم خدابنده همراه جمیل بصام در سوریه بازداشت شد. در ۱۲ ژوئن همان سال به ایران انتقال یافت. عفو بین‌الملل و شماری از نمایندگان پارلمان بریتانیا درباره وضعیت او پیگیری کردند. در آن هنگام، موضوع اصلی، وضعیت فردی بود که پس از بازداشت و انتقال به ایران، در اختیار دستگاه امنیتی حکومتی قرار گرفته بود که سابقه طولانی در برخورد با مخالفان سیاسی داشت.
سال‌ها بعد، همان فرد در جایگاه مدیرعامل انجمن نجات، در رسانه‌های حکومتی علیه مجاهدین سخن می‌گفت و سرانجام در ۲۷ شهریور ۱۴۰۳ در دادگاه ۱۰۴ نفره در تهران، در جایگاه شاهد حاضر شد.
فاصله میان این دو نقطه، موضوع اصلی این کتاب است.
اوین؛ نقطه گسست
زندان اوین در تاریخ سیاسی ایران تنها یک مکان بازداشت نیست. این زندان در دوره حکومت ولایت فقیه، با بازجویی، فشار بر زندانیان سیاسی و پرونده‌های امنیتی پیوند خورده است.
ابراهیم خدابنده پس از انتقال از سوریه به ایران، در مسیری قرار گرفت که به تغییر مواضع سیاسی او انجامید.
پژوهش دسامبر ۲۰۱۲ بخش پژوهش فدرال کتابخانه کنگره آمریکا، تهیه‌شده برای یک برنامه پشتیبانی پژوهشی وزارت دفاع ایالات متحده، در بررسی فعالیت‌های وزارت اطلاعات، نام او را در کنار مسعود خدابنده و اَن سینگلتون ثبت کرد.
در این پژوهش، جذب مسعود خدابنده و اَن سینگلتون به همکاری با وزارت اطلاعات و سپس واداشتن ابراهیم خدابنده به همکاری با همان دستگاه شرح داده شده است.
این سند، تغییر مواضع خدابنده را از محدوده اختلاف سیاسی شخصی فراتر می‌برد و آن را در متن فعالیت دستگاه اطلاعاتی حکومت قرار می‌دهد.
پژوهش آمریکایی، حکم قضایی درباره رابطه استخدامی خدابنده نیست؛ اما گزارشی صریح درباره واداشتن او به همکاری با وزارت اطلاعات است.
این تفاوت، از اهمیت سند نمی‌کاهد. برعکس، موضوع و حدود آن را روشن میکند.
پرونده ابراهیم خدابنده از جایی اهمیت تاریخی پیدا میکند که تغییر مواضع او با گزارش مشخصی درباره مداخله وزارت اطلاعات همراه می‌شود.
انجمن نجات؛ تشکیلاتی پیش از ورود خدابنده
انجمن نجات پیش از انتقال ابراهیم خدابنده به ایران فعالیت خود را آغاز کرده بود.
در گزارش‌های مربوط به تاریخ این مجموعه، سال ۱۳۸۰ به‌عنوان زمان شکل‌گیری آن ثبت شده است. در مقابل، ثبت رسمی انجمن در سال ۱۳۹۴، در اظهارات خود خدابنده آمده است.
این دو تاریخ، دو مرحله متفاوت را نشان می‌دهند: آغاز فعالیت و ثبت رسمی.
در اظهارات منتسب به حسینعلی امیری، رئیس‌کل وقت دادگستری فارس، در اردیبهشت ۱۳۸۳، انجمن نجات مجموعه‌ای معرفی شده که از اعضای جداشده مجاهدین در استان‌های مختلف و زیر نظر وزارت اطلاعات تشکیل شده است.
این اظهارات، در کنار سخنان علی یونسی درباره شیوه برخورد وزارت اطلاعات با اعضای بازداشت‌شده سازمان‌های مخالف، جایگاه ویژه‌ای در شناخت زمینه فعالیت انجمن دارد.
در نامه لرد رابین کوربت به کمیته امور خارجی مجلس عوام بریتانیا نیز نام انجمن نجات در میان مجموعه‌هایی آمده است که او آنها را بخشی از کارزار اطلاعات نادرست علیه مجاهدین معرفی کرده بود.
گزارش ایران پروب در سال ۲۰۲۳، همین موضوع را در گستره‌ای فراتر بررسی کرد و فعالیت انجمن نجات را با بنیاد سحر در عراق و آسیلا در آلبانی مرتبط دانست.
این اسناد از نظر منشأ و ماهیت یکسان نیستند. اظهارات امیری در یک گزارش بازنشر شده، نامه کوربت سندی پارلمانی است و ایران پروب گزارشی تحقیقی با موضع سیاسی اعلام‌شده در حمایت از شورای ملی مقاومت ایران منتشر کرده است.
با این همه، کنار هم قرار گرفتن آنها یک موضوع مشخص را برجسته میکند: انجمن نجات در چندین منبع به‌عنوان مجموعه‌ای مرتبط با فعالیت‌های وزارت اطلاعات علیه مجاهدین معرفی شده است.
در این ساختار، ابراهیم خدابنده به مقام مدیرعاملی رسید.
او خود در مصاحبه مرداد ۱۴۰۲، مسئولیت مدیریتی‌اش را تأیید کرد و درباره فعالیت‌های انجمن، ارتباطات بین‌المللی و حمایت از آسیلا سخن گفت.
از این مرحله به بعد، مسئولیت او تنها به مواضع فردی محدود نبود. او در رأس تشکیلاتی قرار داشت که با نام، ساختار، رسانه و ارتباطات خارجی فعالیت می‌کرد.
خانواده‌ها؛ میدان اصلی منازعه
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فعالیت انجمن نجات، استفاده از موضوع خانواده‌های اعضای مجاهدین در فعالیت‌های عمومی و رسانه‌ای آن است.
ارتباط میان اعضای یک سازمان سیاسی و خانواده‌های آنان، موضوعی انسانی و برخوردار از اهمیت مستقل است. هیچ تشکیلات سیاسی نمی‌تواند حق ارتباط خانوادگی را به‌عنوان امتیاز انحصاری خود تعریف کند.
اما همین موضوع انسانی، در منازعات سیاسی و اطلاعاتی نیز می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.
در پرونده انجمن نجات، مسئله اصلی این است که فعالیت‌های اعلام‌شده برای حمایت از خانواده‌ها، چگونه با کارزار سیاسی علیه مجاهدین پیوند خورده است.
در گزارش‌های مربوط به اشرف و لیبرتی، از حضور گروه‌هایی در اطراف قرارگاه‌ها با عنوان خانواده‌ها و فعالان انجمن نجات سخن گفته شده است.
ایران پروب اتهاماتی درباره استفاده از این پوشش برای جمع‌آوری اطلاعات مطرح کرده است. مسئولیت مستقیم افراد در انتقال اطلاعات عملیاتی یا مشارکت در حملات، نیازمند مدارک مستقل مربوط به همان وقایع است.
اما فعالیت سازمان‌یافته انجمن در موضوع خانواده‌ها و ارتباط آن با کارزار ضد مجاهدین، در مصاحبه‌های مدیرعامل و مطالب منتشرشده توسط خود انجمن نیز دیده می‌شود.
در اینجا، مسئولیت مدیریتی اهمیت پیدا میکند.
مدیرعامل یک تشکیلات، در برابر سیاست‌های اعلام‌شده، فعالیت‌های سازمانی و اقداماتی که در حوزه مسئولیت او انجام می‌شود، مسئولیت مدیریتی دارد. این مسئولیت با انتساب خودکار تمام اقدامات اشخاص وابسته یا مرتبط به او یکسان نیست.
در پرونده خدابنده، همین مسئولیت مدیریتی باید در مرکز ارزیابی تاریخی قرار گیرد.
از عراق تا آلبانی؛ تغییر جغرافیا، تداوم فعالیت
خروج مجاهدین از عراق و انتقال آنان به آلبانی، جغرافیای منازعه را تغییر داد.
قرارگاه اشرف و کمپ لیبرتی، سال‌ها در مرکز رویارویی سیاسی و امنیتی پیرامون مجاهدین قرار داشتند.
پس از انتقال اعضای سازمان به آلبانی، بخشی از فعالیت‌های رسانه‌ای و تشکیلاتی مخالفان آنان نیز به این کشور منتقل شد.
انجمن آسیلا، یکی از مجموعه‌هایی بود که در این مرحله شکل گرفت.
ابراهیم خدابنده در مصاحبه‌های خود از حمایت انجمن نجات از آسیلا سخن گفت. ارتباط علنی این دو مجموعه، در گزارش مایکروسافت نیز ثبت شد.
این ارتباط، دیگر تنها موضوع نوشته‌های رسانه‌ای نبود. یک شرکت بزرگ فناوری، در جریان بررسی حملات سایبری علیه آلبانی، نام انجمن نجات، خدابنده و اشخاص مرتبط با آسیلا را در گزارش امنیتی خود وارد کرد.
در تاریخ ۱۰ ژوئن ۲۰۲۲، ابراهیم خدابنده در ایران میزبان سه شهروند آلبانیایی مرتبط با آسیلا بود.
مایکروسافت این ملاقات را همراه با تصویر و نام افراد ثبت کرده است.
این واقعه، یکی از روشن‌ترین نمونه‌های فعالیت برون‌مرزی انجمن نجات در دوره مدیریت خدابنده است.
حمله سایبری آلبانی؛ آنچه تحقیق مایکروسافت ثبت کرد
در ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۲، زیرساخت‌های دیجیتال دولت آلبانی هدف حمله سایبری مخرب قرار گرفت.
مایکروسافت پس از بررسی فنی، با درجه اطمینان بالا، حمله را به عوامل مورد حمایت حکومت ایران نسبت داد.
گزارش ۸ سپتامبر ۲۰۲۲ این شرکت، علاوه بر شناسایی فعالیت‌های فنی مهاجمان، به عملیات تبلیغاتی هم‌زمان پرداخت.
در این بخش، نامه ابراهیم خدابنده به نخست‌وزیر آلبانی، ملاقات او با اعضای آسیلا و انتشار پیام‌های ضد مجاهدین بررسی شده است.
این گزارش، فعالیت تبلیغاتی مجموعه‌هایی را نشان می‌دهد که پیام‌هایشان با کارزار رسانه‌ای مرتبط با حمله همسو بود.
اما مایکروسافت میان عاملان فنی حمله و اشخاص فعال در تبلیغات، رابطه عملیاتی مستقیم احراز نکرد.
این یافته، مرز دقیق مسئولیت‌ها را مشخص میکند.
حمله سایبری به عوامل مورد حمایت حکومت ایران نسبت داده شد؛ نام ابراهیم خدابنده و آسیلا در بررسی فعالیت‌های تبلیغاتی موازی ثبت گردید.
این دو نتیجه، هر دو مهم‌اند و هر دو باید با همان معنای اصلی خود در تاریخ باقی بمانند.
برای پرونده خدابنده، گزارش مایکروسافت از آن جهت تعیین‌کننده است که فعالیت‌های او و انجمن نجات را در یک بحران امنیتی بین‌المللی، با تاریخ و رویدادهای مشخص ثبت کرده است.
دادگاه ۱۰۴ نفره؛ بازگشت به تهران
در ۲۷ شهریور ۱۴۰۳، ابراهیم خدابنده در دادگاه ۱۰۴ نفره در تهران حاضر شد.
این بار او نه به‌عنوان فردی بازداشت‌شده که نهادهای بین‌المللی وضعیتش را پیگیری می‌کردند، بلکه در جایگاه شاهد در پرونده‌ای علیه سازمان سابق خود حضور داشت.
گزارش جلسه، اظهارات او درباره رهبری و مناسبات داخلی مجاهدین را ثبت کرده است.
در همان جلسه، وکیل شکات به معرفی تنها ۹ نفر از ۱۰۴ متهم توسط خدابنده اشاره کرد.
قاضی در پاسخ توضیح داد که پرونده حدود ۲۰۰ شاهد دارد و خدابنده تنها یکی از آنان است.
این گفت‌وگو، جایگاه واقعی شهادت او را در پرونده روشن میکند.
خدابنده یکی از شاهدان بود، نه نماینده تمام شاهدان یا منبع همه اتهامات.
بااین‌حال، حضور او در دادگاه اهمیت تاریخی مستقلی دارد.
فردی که پس از بازداشت و انتقال به ایران، در پژوهش آمریکایی مرتبط با همکاری با وزارت اطلاعات معرفی شده بود، سال‌ها بعد در جایگاه مدیرعامل انجمن نجات و سپس شاهد دادگاه حکومت علیه مجاهدین ظاهر شد.
این توالی تاریخی، محور اصلی کتاب را کامل میکند.
مسئولیت تاریخی؛ آنچه از اسناد باقی می‌ماند
پرونده ابراهیم خدابنده، از چند نوع سند تشکیل شده است.
اسناد عفو بین‌الملل و پارلمان بریتانیا، بازداشت و انتقال او به ایران و پیگیری وضعیتش را ثبت کرده‌اند.
پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا، واداشتن او به همکاری با وزارت اطلاعات را گزارش کرده است.
اظهارات منتسب به حسینعلی امیری و گزارش‌های مربوط به انجمن نجات، رابطه این تشکیلات با وزارت اطلاعات را موضوع بررسی قرار داده‌اند.
مصاحبه‌های خود خدابنده، مدیرعاملی او و فعالیت‌های انجمن را ثبت میکنند.
گزارش مایکروسافت، فعالیت‌های برون‌مرزی و تبلیغاتی مرتبط با انجمن نجات و آسیلا را در جریان بحران آلبانی بررسی کرده است.
گزارش دادگاه ۱۰۴ نفره نیز حضور خدابنده در جایگاه شاهد را ثبت میکند.
این اسناد در کنار یکدیگر، تصویری از یک مسیر سیاسی طولانی ارائه می‌دهند.
در این مسیر، سه موضوع از اهمیت ویژه برخوردار است: تغییر جایگاه سیاسی خدابنده پس از بازداشت، مسئولیت مدیریتی او در انجمن نجات و مشارکت علنی او در کارزار سیاسی و قضایی علیه مجاهدین.
همه این موضوعات، با مدارکی از دوره‌های مختلف قابل بررسی‌اند.
اما مسئولیت تاریخی، جایگزین مسئولیت کیفری نمی‌شود. اثبات وقوع یک اقدام مشخص، تعیین نقش هر فرد و احراز مسئولیت حقوقی او، نیازمند مدارک مربوط به همان اقدام است.
در این کتاب، مسئولیت تاریخی خدابنده بر پایه آنچه از او ثبت شده بررسی شده است: مواضع، مدیریت، ارتباطات، اقدامات علنی و شهادت در دادگاه.
آنچه این کتاب ثابت میکند
این کتاب، مجموعه‌ای از رویدادهای پراکنده نیست.
روایت یک مسیر مستند است.
ابراهیم خدابنده سال‌ها در سازمان مجاهدین خلق ایران فعالیت داشت.
در سال ۲۰۰۳ در سوریه بازداشت و به ایران منتقل شد.
در سال ۲۰۱۲، پژوهشی آمریکایی درباره وزارت اطلاعات، همکاری او با این دستگاه را گزارش کرد.
او بعدها مدیرعامل انجمن نجات شد؛ مجموعه‌ای که رابطه آن با وزارت اطلاعات در گزارش‌ها و اظهارات متعددی مطرح شده است.
در سال‌های بعد، در رسانه‌ها و فعالیت‌های بین‌المللی علیه مجاهدین حضور یافت.
در سال ۲۰۲۲، نام او و انجمن نجات در تحقیق مایکروسافت درباره عملیات تبلیغاتی پیرامون حمله سایبری حکومت ایران علیه آلبانی ثبت شد.
در سال ۱۴۰۳، در دادگاه ۱۰۴ نفره در جایگاه شاهد حضور یافت.
این توالی، بر پایه اسناد تاریخ‌دار شکل گرفته است.
نتیجه اصلی کتاب، ثبت تحول جایگاه ابراهیم خدابنده از عضو سازمان مجاهدین به مدیرعامل انجمن نجات و شاهد دادگاه حکومت علیه همان سازمان است؛ تحولی که گزارش همکاری با وزارت اطلاعات، یکی از مهم‌ترین حلقه‌های آن را تشکیل می‌دهد.
پایان سخن؛ اسناد می‌مانند
تاریخ سیاسی ایران، آکنده از پرونده‌هایی است که در آنها اختلاف سیاسی، بازداشت، فشار امنیتی، تغییر مواضع و فعالیت علیه سازمان‌های سابق به یکدیگر پیوند خورده‌اند.
پرونده ابراهیم خدابنده یکی از این نمونه‌هاست.
این کتاب، سرگذشت او را از دوران فعالیت در مجاهدین آغاز کرد، بازداشت و انتقالش به ایران را دنبال کرد، گزارش همکاری با وزارت اطلاعات را بررسی کرد و به مسئولیت مدیریتی او در انجمن نجات رسید.
سپس فعالیت‌های برون‌مرزی، ارتباط با آسیلا، اسناد مربوط به بحران آلبانی و سرانجام شهادت او در دادگاه ۱۰۴ نفره را در کنار یکدیگر قرار داد.
در این مسیر، موضوع تنها تغییر عقیده یک فرد نبود.
مسئله، پیوند میان فرد، دستگاه اطلاعاتی، تشکیلات رسانه‌ای و روند قضایی بود.
برای من، به‌عنوان نویسنده این کتاب، مهم‌ترین وظیفه ثبت همین پیوندها بر اساس مدارک است.
نه شهرت اشخاص جای سند را می‌گیرد، نه عنوان یک نهاد، نه تکرار یک اتهام.
آنچه در تاریخ باقی می‌ماند، واقعه‌ای است که بتوان آن را با نام، تاریخ، متن و منبع بازشناخت.
ابراهیم خدابنده در آغاز این پرونده، فردی بود که وضعیت بازداشت او در ایران موضوع پیگیری بین‌المللی قرار گرفت.
در پایان این مسیر، او در جایگاه شاهد دادگاهی ایستاد که ۱۰۴ نفر از اعضا و مسئولان سازمان سابقش را تحت تعقیب قرار داده بود.
از اوین تا دادگاه ۱۰۴ نفره، فاصله تنها فاصله سال‌ها نیست؛ فاصله دو جایگاه کاملاً متفاوت در یک رویارویی سیاسی و تاریخی است.
این، نتیجه‌ای است که اسناد این کتاب در برابر تاریخ قرار می‌دهند.
اسناد پایانی کتاب
1. عفو بین‌الملل، ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳: اقدام فوری UA 171/03 درباره بازداشت و انتقال ابراهیم خدابنده و جمیل بصام.
2. اسناد پارلمان بریتانیا، ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴: پیگیری وضعیت ابراهیم خدابنده پس از انتقال به ایران.
3. اظهارات منتسب به حسینعلی امیری، اردیبهشت ۱۳۸۳: درباره تشکیل و فعالیت انجمن نجات زیر نظر وزارت اطلاعات.
4. اظهارات علی یونسی، مهر ۱۳۸۳: درباره شیوه برخورد وزارت اطلاعات با افراد بازداشت‌شده و تغییر مواضع آنان.
5. پژوهش کتابخانه کنگره آمریکا، دسامبر ۲۰۱۲: درباره وزارت اطلاعات و ارتباطات مسعود خدابنده، اَن سینگلتون و ابراهیم خدابنده.
6. نامه لرد رابین کوربت، ۲۰۰۸: درباره انجمن نجات، ایران اینترلینک و فعالیت‌های تبلیغاتی علیه مجاهدین.
7. گزارش ESISC، سال ۲۰۲۲: درباره فعالیت‌های اطلاعاتی حکومت ایران علیه مخالفان خارج از کشور.
8. تحقیق مایکروسافت، ۸ سپتامبر ۲۰۲۲: درباره حملات سایبری حکومت ایران علیه آلبانی و فعالیت‌های تبلیغاتی موازی.
9. گزارش ایران پروب، ۲۲ اوت ۲۰۲۳: درباره انجمن نجات، بنیاد سحر و آسیلا.
10. گزارش دادگاه ۱۰۴ نفره، ۲۷ شهریور ۱۴۰۳: حضور و اظهارات ابراهیم خدابنده در جایگاه شاهد.
پایان کتاب
ابراهیم خدابنده؛ از اوین تا دادگاه ۱۰۴ نفره
نویسنده: شهرام بهزادی