رفتار «پلیسگونه» رژیم ایران در تنگه «هرمز» و موضع کشورهای منطقه
عبدالرحمان الراشد
تنگه هرمز باز شده و ایران رفتار «پلیسگونه» خود در آن را اغاز کرده و ضمن کنترل حرکت کشتیرانی، درباره دریافت تعرفهها صحبت میکند.
کاخ سفید این موضوع را رد کرده و تأکید دارد که هیچ تعرفهای وجود ندارد و ایران نیز به این موضوع متعهد شده است، همچنین تهدید میکند که ناوهای جنگی آمریکا که در خلیج مستقر بودند، بهزودی بازخواهند گشت.
به نظر میرسد یکی از دو طرف حقیقت را نمیگوید، یا اینکه ما با ابهامی مواجه هستیم که ناشی از تفسیرهای مختلف از توافق است.
نظام ایران حتی اگر یک دلار هم بابت تعرفه دریافت نکند، کنترل آن بر تنگه، این نظام را از قدرت سیاسی بسیار خطرناکی برخوردار میسازد. هدف نهایی تهران این است که با تعیین خود بهعنوان مرجع اجازه یا منع عبور نفتکشها، بر خلیج تسلط پیدا کند.
این موضوع در مرحله بعدی به این منجر خواهد شد که همه کشورهای منطقه، و همچنین کشورهای واردکننده در جهان، تابع تصمیم «دلبخواه» افسران نیروی دریایی ایران برای عبور یا توقف خواهند شد.
این وضعیت زمانی آشکار خواهد شد که نظام ایران با هر کشور خلیجی دچار اختلاف شود؛ در آن زمان تلاش خواهد کرد با بهانههای مختلف، جلوی صادرات آن کشور را بگیرد. همچنین تهران کشورهای واردکننده اروپایی یا آسیایی را با ایجاد محدودیت بر محمولههای عبوری، مجازات خواهد کرد. نظام ایران از تنگه هرمز برای تحمیل سیاستهای خود بر کشورهای خلیج استفاده و هر زمان بخواهد آنها را تنبیه خواهد کرد.
افزون بر این، نظام ایران بر عبورهای غیرمجاز، مالیات یا عوارضی تحمیل خواهد کرد. این همان رفتار شناختهشده تهران طی دهههای گذشته است که افراد را در خیابان، از ملیتهای کشورهای دارای اختلاف با خود، میرباید و آنها را به اتهامات ساختگی متهم میکند تا دولتها را تحت فشار قرار دهد. همین رفتار را در عراق و لبنان از طریق شبهنظامیان خود انجام میدهد.
زمانی که ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و همچنین روبیو، وزیر خارجه میگویند ایران متعهد شده که در تنگه عوارضی وضع نکند، ممکن است این درست باشد، اما این موضوع نافی این امر نیست که ایران قصد دارد کنترل کامل را به دست بگیرد بدون اینکه «بلیط عبور» در ازای دریافت «عوارض مالی» بفروشد.
هژمونی سیاسی خطرناکتر از باجگیری مالی است. اعلام عمان درباره ایجاد یک مسیر موازی، آزمونی برای رهبری نظام ایران محسوب میشود. به احتمال زیاد این مسیر تا زمانی که نیروی بازدارنده نظامی از آن حمایت نکند، دوام نخواهد آورد.
منازعه بر سر بازگشایی تنگه هرمز، آینده خلیج را رقم میزند. آیا کشورهای خلیج و دیگر کشورهایی که از این وضعیت آسیب میبینند، به اندازه کافی برای بسیج افکار عمومی تلاش میکنند تا از لغزیدن اوضاع به سمت یک وضعیت ژئوپلیتیکی که امنیت منطقه و صادرات نفت در سالهای آینده را تهدید میکند، جلوگیری کنند؟
بستن تنگه هرمز و نه حملات موشکی و پهپادی ایران، عاملی بود که ترامپ را وادار به مذاکره و امضای سریع یادداشت تفاهم در ژنو کرد. نظام ایران، همانطور که ترامپ گفته، جنگ نظامی را باخته بود، اما در انتظار لحظه مناسب برای مذاکره، نظام توان تحمل خسارتها را داشت تا پابرجا بماند.
دلیل واقعی امتیازدهیهای ژنو چه بود؟ ترامپ حقیقت را گفت و از نگرانی خود درباره عقبگرد اقتصادی، نشانههای آن در ظهور تورم و افزایش قیمت بنزین سخن گفت. ذخایر استراتژیک آمریکا که 415 میلیون بشکه بود و مهمترین خط دفاع انرژی این کشور محسوب میشد، به کمتر از 20 درصد کاهش یافت و به پایینترین سطح خود از سال 1983 رسید.
رئیسجمهور آمریکا باید تصمیم میگرفت: یا آینده ریاستجمهوری و حزبش در انتخابات نوامبر را به مخاطره انداخته و جنگ را ادامه دهد، یا با قاليباف، نماینده رهبری جدید ایران، سریعاً به توافق برسد.
این شتاب آمریکا برای توافق، از سوی تهران بهخوبی درک شد و با مجموعهای از شروط از جمله مدیریت تنگه هرمز، پاسخ داده شد. در همین زمان، تیم ترامپ بر بند هستهای تمرکز کرد و آن را با هر هزینه احتمالی شامل دادن امتیازات دیگر، در اولویت قرار داد.
نکته مهم این است که طرح محاصره متقابل آمریکا برای جلوگیری از بستن تنگه توسط نظام ایران، کارآمد بود و تهران را به مذاکره وادار ساخت. پزشکیان، رئیسجمهور ایران که به پاکستان سفر کرده بود، از میانجیگریها قدردانی کرد و گفت اگر مذاکرات انجام نمیشد، کشورش در پرتگاه سقوط قرار داشت.
هیأت آمریکایی در اسلامآباد وارد مذاکره شد و جلوگیری از برنامه هستهای، تحویل مواد غنیشده، باز شدن تنگه و پایان دادن به شبهنظامیان نیابتی نظام را خواستار شد، اما در ژنو با یادداشتی روبهرو شد که در آن به عدم حمله به ایران و متحدش «حزبالله»، آزادسازی پولهای بلوکهشده و ایجاد صندوق امدادی متعهد شد.
نظام ایران تا اوایل ماه گذشته در زیر آوار فشار قرار داشت، اما چه اتفاقی افتاد؟ ونس این امتیازات را اقدامی برای اعتمادسازی توصیف میکند و میگوید توافق نهایی در نهایت متوازن و همراه با امتیازدهیهای منطقی و متقابل ایران، آمریکا و منطقه خواهد بود.
از زمان ژنو، طرف ایرانی با اعتمادبهنفس بالا و نگرانکنندهای عمل میکند. این کشور به اعمال فشار و تهدیدهای خود ادامه داده و در ازای هدایای آمریکا، هیچ عقبنشینی ملموسی ارائه نکرده است. حتی در موضوع بازگشایی تنگه هرمز، شرط گذاشته که کشتیها باید حق ایران در بازرسی، ارائه اطلاعات و کسب اجازه عبور را به رسمیت بشناسند؛ موضوعی که نه یک امتیاز، بلکه پایهگذاری یک نظام جدید کنترل محسوب میشود.
رفع مسئولیت: مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس میکنند.
عبدالرحمان الراشد